1970-იანი წლები იყო ხანმოკლე, არასტაბილური პერიოდი, როდესაც კინორეჟისორებს არაჩვეულებრივი თავისუფლება მიენიჭათ, მაყურებელი კი მზად იყო, მათთან ერთად შესულიყო ღრმად დისკომფორტულ ტერიტორიაზე. სტუდიები მხარს უჭერდნენ პროექტებს, რომლებიც გატაცებით, მორალური ორაზროვნებითა და პირდაპირი პროვოკაციით იყო განპირობებული, ენდობოდნენ რა რეჟისორებს, რომ ისინი ტაბუდადებულ თემებს უსაფრთხოების ზომების გარეშე გაუმკლავდებოდნენ. ამ მიზეზით, ამ ათწლეულმა უამრავი კლასიკა წარმოშვა, მათ შორის ისეთი ფილმებიც, რომლებიც დღეს ზედმეტად ბნელი ან ინტენსიურია გადასაღებად. დამამშვიდებელი შეგრძნებების ნაცვლად, ამ სიაში მოცემულმა ფილმებმა აიძულეს მაყურებლები, შეგუებოდნენ შფოთვას, წინააღმდეგობებს, ექსპლიციტურ შინაარსს და დაუსრულებელ ფინალებს. ისინი პროვოკაციული და ტრანსგრესული იყო, რაც სრულყოფილად ასახავდა ამ ათწლეულს, როდესაც, როგორც ჩანდა, ყველაფერი შესაძლებელი იყო. „არაფერია ისეთი, როგორიც ჩანს.“ „არ მოიხედო ახლა“ არის ფსიქოლოგიური საშინელებათა ფილმი, რომელიც მთლიანად მწუხარებასა და დეზორიენტაციაზეა აგებული. ჯული კრისტი და დონალდ საზერლენდი განასახიერებენ დაქორწინებულ წყვილს, რომლებიც ვენეციაში მოგზაურობენ მათი პატარა ქალიშვილის გარდაცვალების შემდეგ, ემოციური გამოჯანმრთელების იმედით. ამის ნაცვლად, ქალაქი მეხსიერების, დამთხვევებისა და შიშის ლაბირინთად იქცევა. ნიკოლას როუგი, ინოვაციური მონტაჟის გამოყენებით, ანაწევრებს დროსა და აღქმას, უარს ამბობს ფსიქიკური გამოცდილებისა და რეალობის მკაფიო გარჩევაზე. მასში ბევრი რამ არის ისეთი, რაც დღეს მეინსტრიმული აუდიტორიისთვის ზედმეტი იქნებოდა: ძალადობის ასახვა, შოკისმომგვრელი ფინალი და ის რთული, საკამათო სექსუალური სცენა (თავისი დროისთვის უჩვეულოდ ექსპლიციტური). ალბათ, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ფილმი რადიკალურად ორაზროვანია. ის არ გვაწვდის მკაფიო პასუხებს ბედისწერის, ფსიქიკური ფენომენებისა და დამთხვევების შესახებ. ბევრი მაყურებელი უბრალოდ იმედგაცრუებული და უკმაყოფილო დარჩებოდა მისი მესამე აქტით (თუმცა ესეც დიდწილად განაპირობებს ფილმის კლასიკად ქცევას). „სიტყვები უმნიშვნელოა.“ „უკანასკნელი ტანგო პარიზში“ ერთ-ერთი ყველაზე საკამათო ფილმია, რომელიც მსხვილმა სტუდიამ გამოუშვა, მრავალი მიზეზის გამო. მხოლოდ სიუჟეტი საკმაოდ თამამი იყო იმ ეპოქისთვის, რადგან ის ორი უცხო ადამიანის (მარლონ ბრანდო და მარია შნაიდერი) ურთიერთობაზე იყო ორიენტირებული, რომლებიც ცარიელ ბინაში ხვდებიან და თანხმდებიან, რომ მათი ურთიერთქმედება მოწყვეტილი იქნება პირად იდენტობას. მათი დინამიკა მოიცავს მკვეთრ ასაკობრივ და ემოციური ძალაუფლების დისბალანსს. აქ სექსუალობა გადაჯაჭვულია დომინირებასთან, გაუცხოებასთან და ფსიქოლოგიურ სტრესთან. ეს არის გამონაკლისად რთული როლები სათამაშოდ, თუმცა ბრანდონი, კერძოდ, ბრწყინვალეა. მიუხედავად ამისა, სიუჟეტის ტონი ინტენსიური და კონფრონტაციულია, სექსუალური შინაარსი კი გასაოცრად ექსპლიციტური. რამდენიმე ქვეყანამ ცენზურა დაუწესა გარკვეულ სცენებს ფილმის გამოსვლისას. ფილმს წარმოების გამოც საკამათო ატმოსფერო თან სდევს. კერძოდ, შნაიდერმა განაცხადა, რომ თავს მანიპულირებულად და დამცირებულად გრძნობდა ერთი ცნობილი სცენის გადაღების დროს და რომ ძირითადი დეტალები მასთან წინასწარ არ იყო სრულად განხილული. „მე განვიკურნე, ნამდვილად.“ სტენლი კუბრიკი სპეციალიზებული იყო პროვოკაციულ შედევრებში, და „მექანიკური ფორთოხალი“ მისი ყველაზე მძაფრი ნამუშევარია. დისტოპიურ ახლო მომავალში განვითარებული მოვლენებით, ფილმი მიჰყვება ძალადობრივ ახალგაზრდა მამაკაცს (მალკოლმ მაკდაუელი), რომელიც ექსპერიმენტული რეაბილიტაციის პროგრამას გადის, დანაშაულებრივი ქცევის აღმოსაფხვრელად. ის სიმპათიური ანტიგმირია, ქარიზმატული და მჭერმეტყველი. მისი მეშვეობით ფილმი ეხება მორალისა და თავისუფალი ნების ირგვლივ არსებულ მწვავე კითხვებს. სამეცნიერო ფანტასტიკის გარსის მიღმა, „მექანიკური ფორთოხალი“ სოციალური კონტროლის პირქუში სატირაა. მისმა სტილიზებულმა ძალადობამ გამოსვლისას დიდი დებატები გამოიწვია და ახლაც კი დაპირისპირების საგანია. კრიტიკოსები მას სასტიკი ქმედებების, მათ შორის სექსუალური ძალადობის, ესთეტიზებასა თუ სენსაციურად წარმოჩენაში ადანაშაულებდნენ. ზოგიერთმა ფილმი მიმბაძველობითი დანაშაულების შთაგონებაშიც კი დაადანაშაულა. კუბრიკმა თავად ამოიღო ის გაქირავებიდან გაერთიანებულ სამეფოში წლების განმავლობაში, მუქარისა და საზოგადოებრივი აღშფოთების შემდეგ. დღეს რომ გადაღებულიყო, სტუდია სავარაუდოდ შეასუსტებდა ფილმის ბნელ ტონს. „ეს ჩემი სახლია!“ დასტინ ჰოფმანი თავის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ როლს ასრულებს სემ პეკინპას, უხეში კინოს ოსტატის, ამ დაძაბულ კლასიკაში. ის განასახიერებს ამერიკელ მათემატიკოსს, რომელიც მეუღლესთან (სუზან ჯორჯი) ერთად გადადის სოფლის ინგლისში, სადაც ადგილობრივი მტრული დამოკიდებულების ესკალაციაში ეხვევა. ეს სიტუაცია იწვევს ცივილიზებულობის ნელ ეროზიას, სადაც წყენა და რეპრესიები საბოლოოდ ფეთქდება ძალადობისა და მამაკაცურობის შემაშფოთებელ კვლევაში. ბევრი მაყურებელი ახლა ფილმის პერსპექტივას მორალურად არაკომფორტულად მიიჩნევდა. აქ პეკინპა ძალადობას როგორც შემზარავს, ისე პერვერსიულად კათარზისულს წარმოაჩენს. ის უარს ამბობს მისი ცენტრალური ქმედებების მკაფიოდ მოწონებაზე ან დაგმობაზე, ნაცვლად ამისა, აიძულებს მაყურებლებს, გაუმკლავდნენ არაკომფორტულ კითხვებს. თუმცა, ყველაზე საკამათო ცენტრალური გაუპატიურების სცენაა. მისი გადაღებისა და მონტაჟის წესმა გამოსვლისას აღშფოთება გამოიწვია, ზოგიერთმა კი ფილმი სადისტურსა და ვოაიერისტულს ადანაშაულებდა. „მე მელაპარაკები?“ „ტაქსის მძღოლის“ დიდი ნაწილი წარმოუდგენლად აქტუალური რჩება ჩვენი ამჟამინდელი კულტურული მომენტისთვის, ამიტომ გარკვეულწილად ირონიულია, რომ ეს ფილმი დღეს რომ გამოსულიყო, ალბათ დიდ აღშფოთებას გამოიწვევდა. ეს კინოს ერთ-ერთი ყველაზე შემაშფოთებელი პორტრეტია გაუცხოების შესახებ. ამ ყველაფრის ცენტრში, რობერტ დე ნირო წარმოუდგენელია ტრევის ბიკლის როლში.