მარტივია შედევრ ეპიკურ ფილმებზე საუბარი და ეს, როგორც წესი, ყველა დროის საუკეთესო ფილმების განხილვას გულისხმობს. ალბათ, არ გჭირდებათ კიდევ ერთი ადამიანი, რომელიც გეტყვით, რომ ნახოთ (ან ხელახლა ნახოთ) „არაბეთის ლოურენსი“, ხომ ასეა? შესაძლოა, უფრო საინტერესო (თუმცა, ალბათ, ნაკლებად სასარგებლო) იყოს ისეთი ეპოსების განხილვა, რომლებსაც სრულყოფილებამდე ცოტა აკლია; სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თითქმის შედევრები. ქვემოთ წარმოდგენილი ფილმები სწორედ ასეთი ნამუშევრებია. ზოგიერთი მათგანი შეიძლება გიყვარდეთ, ზოგი კი ნამდვილად კლასიკად, ან თითქმის კლასიკად ითვლება… უბრალოდ, თითოეულ მათგანს აქვს ერთი ან ორი რამ, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს მათ ნამდვილად 10/10-იანი შეფასების მიღებაში. იმედია, ეს ტექსტი ზედმეტად ნეგატიურად არ მოგეჩვენებათ, რადგან „თითქმის სრულყოფილება“ მაინც ზეიმის მიზეზია. „ირმებზე მონადირის“ შემდეგ, მაიკლ ჩიმინომ სკანდალურად უფრო მასშტაბური და ამბიციური პროექტი წამოიწყო – „ზეცის კარიბჭე“, რომლის რთულმა და ხანგრძლივმა წარმოებამ ისეთი ცუდი პრესა გამოიწვია, რომ ფილმს წარმატების შანსი პრაქტიკულად არ ჰქონდა. ირგვლივ ატეხილმა აჟიოტაჟმა შექმნა შთაბეჭდილება, რომ ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი ეპიკური ფილმი, რაც კი ოდესმე გადაღებულა, მაგრამ თუ მას ახლა ნახავთ, წარმოების ირგვლივ არსებული მთელი ამ ხმაურისგან მოწყვეტილს, მიხვდებით, რომ ის საკმაოდ დიდებულია. მისი ყურებისას გარკვეულ არეულობას იგრძნობთ, მაგრამ არა იმდენს, რამდენსაც „ზეცის კარიბჭის“ რეპუტაციის გამო ელოდით. მიუხედავად იმისა, რომ სრულყოფილი არ არის, ის საერთო ჯამში დაუფასებელი და შთამბეჭდავი ნამუშევარია, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და ხანგრძლივი ვესტერნი, რაც კი ოდესმე გადაღებულა (რა თქმა უნდა, ეს მხოლოდ ვესტერნი არ არის, მაგრამ ეს ყველაზე მარტივი გზაა იმის აღსაწერად, რისი აღწერა და/ან შეჯამება საბოლოოდ საკმაოდ რთულია). ცხადია, „შეუწყნარებლობა: სიყვარულის ბრძოლა საუკუნეების მანძილზე“ წარმოუდგენლად ძველი ფილმია. ის იმ დროს შეიქმნა, როდესაც პირველ სრულმეტრაჟიან ხმოვან ფილმამდე ჯერ კიდევ ათწლეულზე მეტი იყო დარჩენილი, და ეს უკვე საკმაოდ ანტიკური ხანაა, იმის გათვალისწინებით, რომ 1927 წლიდან თითქმის საუკუნე გავიდა. მიუხედავად ამისა, „შეუწყნარებლობა“ შთამბეჭდავია, თუ მის ასაკს გავითვალისწინებთ. ის შეიძლება ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ეპოსიც კი იყოს, თუ ისტორიულად მნიშვნელოვან და ნამდვილად პიონერულ ნამუშევრებს ეძებთ, რადგან ეს არის ისტორიული ეპოსი, რომელიც დროის უზარმაზარ მონაკვეთს მოიცავს; საუკუნეების მანძილზე (სათაური არ ხუმრობს). ის ასევე გაცილებით უკეთესად ინარჩუნებს აქტუალობას, ვიდრე ფილმი, რომლითაც დ.ვ. გრიფიტი, ალბათ, უფრო ცნობილია, უკეთესად თუ უარესად – 1915 წლის „ერის დაბადება“. მარტინ სკორსეზეს რამდენიმე ფილმი შეიძლებოდა აქ მოხვედრილიყო, რადგან მისი უფრო გრძელი, ახალი ფილმები შედარებით უფრო საკამათოა, ვიდრე მისი ზოგიერთი სწრაფი კლასიკა. მაგალითად, ნახეთ, როგორ საუბრობენ ადამიანები „ირლანდიელსა“ და „კარგ ბიჭებზე“. მაგრამ „ნიუ-იორკის ბანდები“? ამ ფილმმა, შესაძლოა, 2.5 საათზე მეტი ხანგრძლივობის სკორსეზეს ნამუშევრებს შორის ყველაზე მეტი კრიტიკა დაიმსახურა, თუმცა ყველა ამ კრიტიკას ნამდვილად არ იმსახურებს. ეს არის მასშტაბური ფილმი, რომელიც თითქმის სკდება ნაკერებისგან, რადგან მას სურს მოყვეს შურისძიების პირად ისტორიას, ქალაქის ისტორიის მღელვარე პერიოდში, ბევრად უფრო დიდი ბანდების კონფლიქტის ფონზე. ზოგიერთი მსახიობი ამ ფილმის სამყაროში და მის ტონალურ განწყობაში სხვებზე მეტად ჯდება, მაგრამ „ნიუ-იორკის ბანდებში“ მაინც იმდენი რამაა შთამბეჭდავი, და მისი ნახვა, ალბათ, მხოლოდ დენიელ დეი-ლუისის გამოც ღირს. „ძენის შეხებაში“ ბევრი რამ თითქმის სრულყოფილი ჩანს, და ეს არის ისეთი გიგანტური და უსაზღვროდ ამბიციური ფილმი, რომ ნებისმიერი შენელებული მომენტი, შედარებით რომ ვთქვათ, დიდწილად გამართლებულია. ის ხანგრძლივი და ზოგჯერ ნელი ტემპისაა, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში, ნელი ნაწილები დიდებულ ვიზუალს გთავაზობთ, რაც უნიკალურ ატმოსფეროს ქმნის, შემდეგ კი, როცა ის ცოტათი უფრო მოქმედებაზე ორიენტირებული ხდება, მოვლენები გარდაუვლად უმჯობესდება და უფრო შთამბეჭდავი ხდება. ეს არის ფილმი გაქცეულ ახალგაზრდა ქალზე და იმ ადამიანებზე, რომლებსაც ის ხვდება და რომლებიც საბოლოოდ ეხმარებიან მას მდევნელების წინააღმდეგ ბრძოლაში. „ძენის შეხებაში“ მოთხრობილი ამბის მოყოლა ტექნიკურად უფრო მოკლე დროშიც შეიძლებოდა, თუმცა ეს ფილმი ისე გრძნობს თავს, თითქოს მას სურს იყოს არა მხოლოდ კარგად მოყოლილი ისტორია, და ამ მხრივ, ის წარმატებას აღწევს. შესაძლოა, ის სრულყოფილად არ მოგეწონოთ, მაგრამ მაინც ღირს მისი განცდა, თუნდაც მისი იდუმალი და შესაძლოა უფრო დამაბნეველი ნაწილებით. „ათი მცნება“, როგორც სათაურიდან ჩანს, ბიბლიური ეპოსია და, რა თქმა უნდა, თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და საუკეთესო. აქ მოთხრობილია „გამოსვლის წიგნის“ შესახებ, ნარატივი ძირითადად მოსეზეა ორიენტირებული და იმაზე, თუ რა გააკეთა მან საბოლოოდ, როგორც ლიდერმა და განმათავისუფლებელმა, ათი მცნების მიღების წყალობით. ეს, ალბათ, ძველი აღთქმის ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიაა… ან, ნოეს კიდობანთან ერთად, თანაბრად მნიშვნელოვანი. ამ ფილმში ყველაფერი სამართლიანადაა გადმოცემული, რადგან „ათი მცნება“ მართლაც შთამბეჭდავია ტექნიკური თვალსაზრისით (გარდა რამდენიმე კადრისა მოძველებული ეფექტებით, რომლებიც, თუნდაც თავისი დროისთვის, არც ისე კარგად გამოიყურება).