ემერალდ ფენელის „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“: გაბედული ადაპტაცია თუ გაცვეთილი შთაბეჭდილება?

ემერალდ ფენელის თავისუფალი და არაფორმალური ადაპტაცია „ქარიშხლიანი უღელტეხილისა“, თავისივე აღიარებით, უფრო მეტად რეჟისორის ემოციური გახსენებაა ემილი ბრონტეს ერთადერთი რომანის პირველ შთაბეჭდილებებზე, ვიდრე მისი ერთგული გადამუშავება. სათაურიც კი ბრჭყალებშია; ნუ მიიღებთ მას ზედმეტად სერიოზულად, თითქოს ამბობს რეჟისორი, მე უბრალოდ ასე ვგრძნობ მას. ამის საჩვენებლად, ლინუს სანდგრენის კინემატოგრაფია ფოკუსირებულია ტაქტილურ შეგრძნებებზე: ფრჩხილების კაწვრა პლუშის კედელზე, მათრახის ნაწიბურები ჯეიკობ ელორდის ოფლიან ზურგზე, გატეხილი კვერცხის გულები თეთრეულში, შოკოლადის აბრეშუმისებრი გემო, შროშანის მძაფრი სუნი და იორკშირის მინდვრების სქელი, გაუმჭვირვალე ნისლის ფენები. ფილმის ფერები არის ყვირილა, თამამი და პლასტიკური. ასევე ანაქრონისტული კაბები, რომლებსაც კეთი (მარგო რობი) ატარებს, მას შემდეგ, რაც სიმდიდრით ქორწინდება. ბუშტისფერი ვარდისფერი და სისხლისფერი წითელი, სეკინები და 1960-იანი წლების „კატის თვალის“ სათვალეები. ასევე ფილმის რასობრივი წარმოდგენა, რომელიც გაბედულად უგულებელყოფს ჰითკლიფის რასობრივ წარმომავლობას რომანიდან, მაგრამ ჰონგ ჩაუს და შაზად ლატიფს უმნიშვნელო მეორეხარისხოვან როლებში აყენებს. ყველაფერს – აშკარა სექსუალობიდან დაწყებული, კლდეებზე ცხენოსნობის კადრებამდე – აქვს აშკარა, მოჩვენებითი ტექსტურა, რომელიც დამახასიათებელია აეროპორტის რომანებისთვის ან იაფი ეროტიკული რომანებისთვის, რომელთა შეძენაც შეგიძლიათ საკანცელარიო ნივთების განყოფილებაში. „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ ისეთი ადამიანის ნამუშევარს მოგვაგონებს, ვინც სკოლის მოსწავლეობისას აღფრთოვანებული იყო წიგნის შემოკლებული ვერსიით (SparkNotes) და შემდეგ სცენარის წერისას არასოდეს გადაუმოწმებია ორიგინალი. არც ერთი კინორეჟისორი არ უნდა გრძნობდეს თავს წყაროს მასალაზე დამოკიდებულად, მაგრამ უცნაურია, როდესაც ფილმს იგივე სახელს არქმევ, რასაც ორიგინალი, მაგრამ ამავდროულად დაუდევრად ეპყრობი მის უმდიდრეს დეტალებს. რომანის ადაპტაციაში, რომელიც უმეტესწილად რასობრივ ძალადობას ეხება, თეთრკანიანი მთავარი მსახიობის შერჩევა ფილმის მხოლოდ პირველი შეცდომაა. მიუხედავად არაერთი შესანიშნავი ფიზიკური სილამაზის მომენტისა – ან, შესაძლოა, სწორედ ამის გამო – „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ უგემოვნო, ზედაპირული და უცნაურად მშვიდია. ფილმი ჩვეულებრივია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი საჯარო ჩამოხრჩობით და დაუოკებელი გარყვნილების გარემოთი იწყება. ეს არის ცივი დასაწყისი, რომელიც ნათლად მიანიშნებს განვითარების შეფერხებასა და სექსუალურ აღვირახსნილობაზე, რომელთაგან ორივე გარკვეულწილად რეალიზებულია, მაგრამ არა იმ დეტალური სახით, რასაც მოელოდით იმავე რეჟისორისგან, ვინც გადაიღო „პერსპექტიული ახალგაზრდა ქალი“ და „სოლტბერნი“. მამაკაცის სიკვდილს, ჩამოხრჩობისას, ხალისიანი შეძახილებით ხვდებიან, მისი სიკვდილის შემდგომი ერექცია კი ქალაქელების ორგიასტულ ქცევას იწვევს. ბრონტე ამას არასოდეს გააკეთებდა, მაგრამ ფენელი ნამდვილად გააკეთებდა, და თუ ეს ერთგული ადაპტაცია არ იქნება, შესაძლოა, ის მაინც იქნება ბინძური და სასაცილო. არ არის. ნამდვილად არა. მაგრამ, არც უდანაშაულო ფილმია. ფაქტობრივად, ფენელმა ყურადღება გაამახვილა სიცოცხლის, სიყვარულისა და სექსუალური რეპრესიების ტექსტურირებულ შეგრძნებაზე იმ დროს, როდესაც სხეულებრივი გამოხატვის თავისუფლება ზუსტად არ მოდის უფასოდ. სამყაროში, სადაც ქალები, კერძოდ, იძულებულნი არიან ჩაახშონ ნებისმიერი არასასურველი გრძნობა, და სადაც სექსუალური განსხვავებულობა გონებრივ შეზღუდულობად ითვლება, ხომ არ მივყავართ ფიზიკურ დასჯას სადომაზოხიზმის ფართოდ გავრცელებულ გემოვნებამდე? შესაძლოა, იმ დროის ნამდვილი ვირუსი შავი ჭირი კი არ იყო, არამედ გავრცელებული იდეა, რომ სიამოვნება დასასჯელი ცოდვაა. სწორედ ამიტომ კეთი, რომელიც გიგანტური კლდის უკან მასტურბირებისას დაიჭირეს, ჰითკლიფს ადანაშაულებს გარყვნილებაში, ნაცვლად იმისა, რომ საკუთარი მზარდი სურვილები აღიაროს. „ეს ყველაფერი შენი გაკეთებულია“. ამ სოციალურად რეგრესულ გარემოში ფენელი წარმოგვიდგენს „ქარიშხლიან უღელტეხილს“, სადაც ფინანსურად გაჭირვებული ერნშოუები ცხოვრობენ საპატიო სიღარიბეში, რომელიც უარს ამბობს მოსალოდნელი ნგრევის აღიარებაზე. კიდევ ერთი ფორმა რეპრესიისა. ბატონი ერნშოუ (მარტინ კლუნსი) ზრდის თავის ერთადერთ ქალიშვილს, კეტის (შარლოტ მელინგტონი), მისი თითქმის თანატოლი მოსამსახურის, ნელის (ვი ნგუენი) დახმარებით, მაშინ როდესაც თავის საღამოების უმეტეს ნაწილს ადგილობრივ პაბში სმაში ატარებს. ერთ დღეს ერნშოუ სახლში ბრუნდება ახალგაზრდა ბიჭთან ერთად (ოუენ კუპერი, რომელიც ახლახან დაჯილდოვდა „მოზარდობისთვის“). მან მეტ-ნაკლებად მოიპარა ის ნასვამი მამისგან ქალაქის მოედანზე, აშკარად თავდაუზოგავი მცდელობით, რომ ბავშვი მოძალადე მშობლის ხელკეტისგან გადაერჩინა. კეთი მაშინვე ეკვრის ბავშვს და თავისად აცხადებს. „ის შენი შინაური ცხოველი იქნება“, აცხადებს მამამისი, და ის ამას სერიოზულად იღებს, არქმევს მას თავისი დაკარგული ძმის, ჰითკლიფის სახელს. ჰითკლიფი და კეთი იზრდებიან და-ძმასა და უპასუხო შეყვარებულებს შორის. ისინი დასეირნობენ მამულში, ხალისობენ წვიმაში და იცავენ ერთმანეთს მამის რისხვისგან. მათი ახალგაზრდული სიყვარული კარგად არის ნაჩვენები, თუმცა ხანმოკლეა, და მათი კავშირი ეფექტურად არის ჩამოყალიბებული, როგორც ორმხრივი უსაფრთხოების გრძნობით, ასევე ვნებიანი მიზიდულობით განსაზღვრული. მაგრამ, ზრდასრულ ასაკში, ფილმი გადადის რომანტიზმისა და მელოდრამის სუსტ გაგებაში. წიგნიდან ორი ცვლილება აღსანიშნავია – ერთი, რომ ქეთის უფროსი ძმა ჰინდლი არ არის მთავარი მოქმედი პირი, არამედ შორეული მოგონებაა, და მეორე, რომ ჰითკლიფს კეთი არქმევს სახელს და არა ერნშოუ. ორივე არჩევანი ხელს უწყობს ფენელის მიერ ბრონტეს ნაწარმოების ფუნდამენტურ გადაფასებას.