„გრეის 50 ელფერის“ ტრილოგია: რატომ მძულს ფილმები და როგორ ვალაგებ მათ სიძულვილის მიხედვით

თუ როგორღაც აარიდეთ თავი „გრეის 50 ელფერის“ ტრილოგიას, აი, როგორია მისი განწყობა: სამი ფილმი, რომელიც ანა სტილის (დაკოტა ჯონსონი) და კრისტიან გრეის (ჯეიმი დორნანი) ურთიერთობაზეა აგებული. ეს კავშირი საშიშად სექსუალურად და „აკრძალულად“ წარმოგვიდგება, შემდეგ კი სრულ ფრენჩაიზად იქცევა. ის გლამურულია, დრამატული და გამუდმებით ცდილობს დაგარწმუნოთ, რომ პირქუში განწყობა + ფული + სპეციფიკური ფეტიში = ქიმიას. ზოგჯერ ის სახალისოა იმ გაგებით, რომ „არ მჯერა, ეს რომ გადაიღეს“. უმეტესწილად კი, უბრალოდ უხერხულია. ამიტომ, როდესაც ფილმებს ჩემი სიძულვილის ხარისხის მიხედვით ვალაგებ, მე ვაფასებ ყურების გამოცდილებას: რამდენად ხშირად ცვლის ფილმი რეალურ ინტიმურობას ხელოვნური პოზირებით, რამდენად ხშირად იყენებს მონტაჟებსა და გრანდიოზულ ჟესტებს რეალური ემოციური განვითარების ნაცვლად, და რამდენი სცენა მაიძულებს შევჩერდე და ვიკითხო: „მოიცადეთ, რატომ უნდა მოახდინოს რომელიმე ადამიანმა ასეთი რეაქცია?“ რაც უფრო მეტად ეყრდნობა ფილმი ყალბ ვნებასა და გამოგონილ დრამას, მით უფრო მაღლა ადის ის ჩემს „სიძულვილის სიაში“. რადგან „გრეის 50 ელფერის“ ტრილოგიაზე ვსაუბრობთ, აი, რამდენად და რატომ მძულს ისინი, დეტალური განხილვით. **„გრეის 50 ელფერი: თავისუფლება“** (Fifty Shades Freed), ბოლო ნაწილი, ყველაზე ნაკლებად საძულველია, ამას ვაღიარებ. ის ყველაზე ნაკლებად საძულველია, რადგან საბოლოოდ წყვეტს იმის პრეტენზიას, რომ ღრმა რომანტიკული გამოცხადებისკენ მიდის და უბრალოდ გლამურულ „მდიდრების მელოდრამად“ იქცევა. ანა და კრისტიანი დაქორწინებულები არიან, ამიტომ ფილმი ცხოვრების სტილის ჩვენებაზე გადადის – სახლები, მანქანები, მოგზაურობები – შემდეგ კი საფრთხეს აფრქვევს, თითქოს ცხელი სოუსი იყოს. არის გატაცების/შანტაჟის მსგავსი სიუჟეტური ხაზი, რომელიც გამუდმებით იჭრება სცენებში, და სიმართლე გითხრათ, ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს სცენარისტებმა მიხვდნენ, რომ ურთიერთობის შესახებ მოყოლა აღარაფერი დარჩათ, ამიტომ გარე ბოროტმოქმედი მიამაგრეს და „ფსონებად“ გამოაცხადეს. რაც არ მაძლევს საშუალებას, უფრო მეტად მძულდეს ის, არის ის, რომ ის უმეტესად უგრძნობია. ის გამაღიზიანებელია, დიახ, მაგრამ „ეს ხმაურიანი შპალერია“ პრინციპით. კონფლიქტი რბილად სრულდება, ვნება დაგეგმილი ჩანს, და ემოციური მომენტები ისე თამაშდება, თითქოს ნიშნულებს აკაკუნებენ. ფილმის ბოლოს, შესაძლოა შუაშიც კი, უბრალოდ შეურაცხყოფილი ვიყავი, რომ ეს ფინალი იყო. მათ შეეძლოთ ეროტიზმი უფრო მაღალ დონეზე აეწიათ, მაგრამ არა. ისე ჩანდა, თითქოს წინ კიდევ რაღაც იყო, თითქოს კულმინაცია იქნებოდა, მაგრამ ის არასდროს დამდგარა. **„გრეის 50 ელფერი: ორმოცდაათი ელფერით მუქი“** (Fifty Shades Darker) უფრო მეტად მაღიზიანებს, რადგან ეს ის ფილმია, სადაც ფრენჩაიზი ამპარტავნულად იწყებს ქცევას. მათ სცადეს გადასვლა უფრო მასშტაბურ, სექსუალურ, უფრო დრამატულ თრილერ-რომანზე, მაგრამ მაინც უარს ამბობდნენ ერთადერთი რამის გაკეთებაზე, რაც მას იმუშავებდა: დამაჯერებელი ემოციური ცვლილების შექმნაზე. ის იყენებს ყოფილ პარტნიორებს, საიდუმლოებებს, ეჭვიანობას და მოულოდნელ მუქარებს, და ყოველ ჯერზე, როდესაც პოტენციურად საინტერესო გართულებას შემოაქვს, ის მას დიდი ჟესტით წყვეტს და არა რეალური საუბრით, რომელიც ქცევას შეცვლის. კრისტიანის ტრავმა საყოველთაო საბაბის ღილაკივით გამოიყენება, და ანას „მე საზღვრები მჭირდება“ პოზიცია გამუდმებით დაბრკოლებად აღიქმება და არა რეალურ საჭიროებად. ეს ის ფილმია, რომელიც მაიძულებს ეკრანთან ვილაპარაკო. რადგან ის თითქმის საინტერესო ტერიტორიაზე გადადის – ნდობა, თანხმობა, კონტროლი, დამოკიდებულება – შემდეგ კი კვლავ გლამურულ პოზირებას უბრუნდება. ის ყველაზე ხმამაღლა აცხადებს უფრო ინტენსიურობას, მაგრამ „გრეის 50 ელფერი: ორმოცდაათი ელფერით მუქი“ მაინც ემოციურად ზედაპირულია. **„გრეის 50 ელფერი“** (Fifty Shades of Grey) ის ფილმია, რომელიც ყველაზე მეტად მძულს, რადგან ის აყალიბებს ფრენჩაიზის მთელ ყალბ განწყობას: მას სურს იყოს პროვოკაციული, მაგრამ შეშინებულია რეალური მოწყვლადობის, რეალური ეროტიზმისა და რეალური ემოციური შედეგების მიმართ. ანა ხვდება კრისტიანს და ფილმი მის ძალაუფლებას ისე წარმოაჩენს, თითქოს ის თანდაყოლილად მიმზიდველია, მაგრამ ადრეული ურთიერთობების უმეტესობა გასაუბრებას ჰგავს, სადაც ერთ ადამიანს აქვს მთელი კონტროლი. უცნაური ნაწილი კი ეს არის: კონტრაქტის საკითხი არ არის მხოლოდ სიუჟეტური ელემენტი, ის ურთიერთობის პიროვნებად იქცევა, რის გამოც რომანს არასდროს აქვს სიცოცხლე. იმის ნაცვლად, რომ ერთად ისწავლონ, ვინ არიან ისინი, ჩვენ გამუდმებით ვუყურებთ მოლაპარაკებებს, სადაც ემოციური ქვეტექსტი გაუგებარი რჩება და ქიმია გამუდმებით იცვლება პირქუში პაუზებითა და დრამატული მუსიკალური ჩანართებით. და დასასრული საბოლოო შეურაცხყოფაა: ის ცდილობს შოკისმომგვრელი გარდამტეხი მომენტის სახით დაგვამახსოვრდეს, მაგრამ იძულებით მომენტად აღიქმება, რადგან ისტორიას არასდროს შეუქმნია ნამდვილი ემოციური კავშირი. მე ის არ დავასრულე ისე, თითქოს შემარცხვენდა. მე გაღიზიანებულმა დავასრულე, რომ ფილმი გამუდმებით ინვესტიციას ითხოვს, მაშინ როცა ვნებად შენიღბულ სიხისტეს მაძლევს. გულწრფელად რომ ვთქვათ, თუ მათ ეროტიკული ფილმის შექმნა სურდათ, მით უმეტეს სამი ნაწილის, სწორედ აქ უნდა დაეყენებინათ ტონი სწორად.