ისაო ტაკაჰატას შემოქმედება - პირველი ინგლისურენოვანი აკადემიური კვლევა

ეს არის ისაო ტაკაჰატას შემოქმედების პირველი ინგლისურენოვანი წიგნის ფორმატის აკადემიური კვლევა, რომელიც მოიცავს მისი თითქმის ორმოცდაათწლიან მოღვაწეობას – 1968 წლის „ჰორუსი, მზის პრინციდან“ 2013 წლის „პრინცესა კაგუიას ამბამდე“. ეს არის ანთოლოგია, რომლის ავტორთა უმეტესობა თითო ნამუშევარს განიხილავს ისტორიული, პოლიტიკური და ესთეტიკური კუთხით. ანიმე კვლევებით დაინტერესებულ მკითხველს ნაცნობი იქნება ზოგიერთი ავტორი, მათ შორის ჯონათან კლემენტსი და ჰელენ მაკარტი, „ანიმე ენციკლოპედიის“ ავტორები; სუზან ნაპიერი, „მიაძაკის სამყაროს“ ავტორი; თომას ლამარი, „ანიმე მანქანის“ ავტორი და რეინა დენისონი, „ანიმე: კრიტიკული შესავალის“ ავტორი. როგორც სათაურიდან მიხვდებით, წიგნი იყენებს იაპონური გვარების პირველად მოხსენიების სტილს, ამიტომ ამას უნდა შეეჩვიოთ. ამჟამად, წიგნის მყარი ყდით გამოცემა 55 აშშ დოლარი ღირს, ხოლო ქინდლის ვერსია უფრო ხელმისაწვდომია – 28 აშშ დოლარად. ეს აკადემიური პუბლიკაციებისთვის ზომიერი ფასია, თუმცა ბიბლიოთეკიდან სესხებაც შესაძლებელია. ეს არის არათანაბარი წიგნი, ზოგიერთი თავი გაცილებით რთულად იკითხება, რაც ხშირად მათ სასარგებლოდ არ მოქმედებს. ასევე ცხადია, რომ ავტორები ყოველთვის არ ეთანხმებიან ერთმანეთს – შესაძლოა, წიგნს სარგებელს მოუტანდა მრგვალი მაგიდის დისკუსია მათი განსხვავებების გამოსაკვლევად. ზოგიერთი თავი ბევრად უკეთესია, ვიდრე სხვები. მთლიანობაში, წიგნი შემეცნებითი აღმოჩნდა და დამეხმარა ტაკაჰატას შემოქმედების სიგანისა და მის მიერ წამოჭრილი რთული საკითხების გახსენებაში. თუმცა, ბევრი მასალაა განხილული; მიუხედავად ამისა, წიგნში ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი გამოტოვებულია. თითქმის არაფერია ნათქვამი ტაკაჰატას 1976 წლის სერიალზე „მარკო – აპენინებიდან ანდებამდე“ ან მის 1979 წლის „ენ გრინ გეიბლზიდან“; ეს უკანასკნელი 2025 წელს „ენ შირლიდ“ გადაკეთდა. რა თქმა უნდა, გონივრულია, რომ წიგნი უპირატესობას ანიჭებს ტაკაჰატას იმ ანიმეებს, რომლებიც ანგლოფონურ ტერიტორიებზეა ხელმისაწვდომი. სამწუხაროა, თუმცა, რომ რეჟისორის ნამუშევრების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ არ არის ინგლისურ ენაზე ხელმისაწვდომი. (ტაკაჰატას „ენი“ შეგიძლიათ ნახოთ YouTube-ის ოფიციალურ სტრიმზე, მაგრამ მხოლოდ გახმოვანებული ვერსიაა.) კლემენტსი განმარტავს „ჭიე ხულიგანის“ კავშირს იაპონურ „მანძაის“ კომედიურ დუეტებთან და იმას, თუ როგორ გახდა ფილმის გამოსვლის დროისთვის მოუსვენარი ჭიეს მსახიობი არჩეული პოლიტიკოსი! ჩვენ ასევე ვიგებთ, თუ რა საგულდაგულოდ შექმნა ტაკაჰატამ ორიგინალი „ჭიეს“ მანგა, პერსონაჟების კონკრეტული პოზების ჩათვლით. როგორც ანიმატორმა იასუო ოცუკამ, რომელიც ფილმზე მუშაობდა, აღნიშნა, ტაკაჰატას ერთგულება წყაროს მიმართ ძალიან განსხვავდებოდა სხვა რეჟისორისგან, რომელიც ყველაფერს, რასაც ადაპტირებდა, „მიაძაკის სამყაროდ“ აქცევდა. დესერი ასევე იკვლევს ტაკაჰატას ფილმის დოკუმენტურ ელემენტებს მეურნეობის სცენებში. თუმცა, მე ვფიქრობ, რომ ისინი უფრო პროპაგანდისტულ ფილმს ჰგავს სოფლის სიხარულებზე, რომელსაც სურს გაგახსენოთ, რომ დიდაქტიკურ პროპაგანდას უყურებთ. თქვენ მაინც შეგიძლიათ დაეთანხმოთ მას, მაგრამ ეს თქვენზეა დამოკიდებული. როგორც წიგნის თავი „ჩემი მეზობლები იამადაები“ აღნიშნავს, ტაკაჰატა სწავლობდა ბერტოლდ ბრეხტის თეორიებს; ტაკაჰატას სიტყვებით, ხელოვნება, რომელსაც შეუძლია „აღწერილი სამყაროსა და მაყურებელს შორის გარკვეული დისტანციის შენარჩუნება და განხორციელება“. მიუხედავად იმისა, რომ დესერი ბევრს არ საუბრობს სხვა ანიმეებზე, მისი კომენტარები გვახსენებს, რომ „მხოლოდ გუშინ“ შეიძლება დაუკავშირდეს სხვა ავტორების ნამუშევრებს. ერთ მომენტში, დესერი ვარაუდობს: „მხოლოდ გუშინ“ იყო ზრდასრულებზე ორიენტირებული ანიმეს დასაწყისი იმით, რომ მისი ძირითადი აუდიტორია იქნებოდნენ ისინი, ვისაც შეეძლო განეცადა ის, რასაც მე „შებილწულ ნოსტალგიას“ ვუწოდებ“ – ანუ მოგონებები, რომლებიც შერეულია მხიარულ, ამბივალენტურ და ცუდ განცდებს შორის. „მხოლოდ გუშინის“ გამოსვლიდან სულ რამდენიმე წელიწადში, სხვა ჟანრში მივიღეთ ამ სახის ანიმე შედევრი, „მაკროს პლუსი“. დესერის მსჯელობა „მხოლოდ გუშინის“ წარსულსა და აწმყოს შორის ხელოვნურ გადასვლებზე ძალიან საინტერესოა სატოში კონის შემსწავლელი ნებისმიერი ადამიანისთვის. „მხოლოდ გუშინში“ „წარსულის“ და „აწმყოს“ სცენები სხვადასხვა სტილშია დახატული, წარსული ნაჩვენებია უფრო რბილი ფერებით და მრავალი თეთრი სივრცით. მე ვეთანხმები დესერს, რომ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ წარსული „ქრება“. მე ნამდვილად ვფიქრობ, რომ ტაკაჰატა ამბობს, რომ ჩვენ შეგვიძლია შევიდეთ და გამოვიკვლიოთ წარსული ისე, როგორც ამას ვერ გავაკეთებთ აწმყო მომენტში. თუმცა, ამ იდეების საწყისები „მხოლოდ გუშინში“ უკვე ჩანდა და გამიკვირდა, რომ მონტერო-პლატა ამ კავშირს არ აკეთებს. მიუხედავად ამისა, ის შესანიშნავად აღწერს, თუ როგორ აიძულა ტაკაჰატამ გიბლი, „შეეგუა ფილმის [იამადაების] კომერციულ გამოშვებას, რომელიც უფრო მეტად იყო დაკავშირებული დამოუკიდებელ, ექსპერიმენტულ ანიმაციასთან… [იამადაებმა] „გიბლის საწარმოო სტრუქტურა გვერდით გადადო, თავი დააღწია გიბლის ვიზუალურ სტილს, შეანელა კომპანიის შემოსავლები იაპონურ სალაროებში და დააზიანა გიბლიში დანერგილი სასწავლო სისტემა, რომელიც შეგირდ ხელოვანებს გიბლის მეთოდებზე აყალიბებდა“. ზოგიერთ მკითხველს ეს ამბავი შესაძლოა უფრო საინტერესო მოეჩვენოს, ვიდრე თავად „იამადაების“ ფილმი. თუმცა, მონტერო-პლატა ასევე წარმოადგენს დახვეწილ და თანამგრძნობ აღწერას იმის შესახებ, თუ რის მიღწევას ცდილობდა ტაკაჰატა, წაახალისებდა ცხოვრებისადმი უფრო კეთილ და შემგუებელ ხედვას. „იამადაების“ მსოფლმხედველობა შედარებადია ამერიკულ „პინატსთან“ (Peanuts), მაგრამ ის იაპონურ კულტურაშია ჩაძირული. „ჭიე ხულიგანისთვის“ „მანძაის“ კომედიაზე დაყრდნობის შემდეგ, „იამადაებში“ ტაკაჰატა ეყრდნობა „რაკუგოს“ მოთხრობის სტილს, ვ