ჯონ უეინის „მწვანე ბერეტები“: კარიერის დაღმასვლა და ვიეტნამის ომის პროპაგანდა

1968 წელს ჯონ უეინმა გადაიღო ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი ფილმი თავის კარიერაში – „მწვანე ბერეტები“. ეს ჯინგოისტური პროპაგანდისტული ნამუშევარი წინ უძღოდა „ჰერცოგის“ ერთადერთ ოსკარს, რასაც თავის მხრივ, ეკრანის ლეგენდის კარიერული აღმავლობა მოჰყვა 1979 წელს მის გარდაცვალებამდე. ამგვარად, „მწვანე ბერეტები“ უეინის კარიერაში კრიტიკული დაღმასვლა იყო, რამაც თითქმის მთლიანად დაუღუპა მას კარიერა. საქმეს ართულებდა ისიც, რომ როჯერ ებერტს ფილმი იმდენად სძულდა, რომ მან ვარსკვლავური რეიტინგის მინიჭებაც კი არ ისურვა. ჯონ უეინის ყველაზე ცუდი ფილმები არის დაბალბიუჯეტიანი ვესტერნების („Poverty Row“ Westerns) და ფილმების ნაზავი, რომლებიც, სამწუხაროდ, მისი საუკეთესო შემთხვევაში საეჭვო პოლიტიკურ შეხედულებებს განასახიერებდა. ეს შეხედულებები ხისტი და გამარტივებული იყო, რაც მის „შავქუდიანისა და თეთრქუდიანის“ ვესტერნებშიც აისახებოდა. ეს ფილმები წინ უძღოდა რევიზიონისტულ მოძრაობას, რომელსაც კლინტ ისტვუდი და სერჯო ლეონე უძღვებოდნენ. სწორედ მაშინ, როდესაც ეს მოძრაობა წინა პლანზე გამოვიდა, უეინი სწრაფად იქცა ანაქრონიზმად. ჰოლივუდი აღარ ქმნიდა მხოლოდ პირდაპირ, „კარგი ბიჭები ცუდი ბიჭების წინააღმდეგ“ ისტორიებს, და ეს არ მოსწონდა კაცს, რომელმაც სახელი სწორედ ასეთი ფილმებით მოიხვეჭა. უეინს სძულდა, მაგალითად, საკამათო ვესტერნი „ველური ბანდა“ მისი მოძალადეობრივი და ცინიკური გამოსახულებისთვის „ძველი ველური დასავლეთის“ შესახებ. მაგრამ რეჟისორ სემ პეკინპას მიაჩნდა, რომ მაყურებელი ეკრანული ძალადობის მიმართ დესენსიბილიზაციისგან უნდა გამოეფხიზლებინა, დიდწილად ვიეტნამის ომის გამო, რომელმაც სისხლისღვრის ამსახველი კადრები 60-იანი წლების ბოლოს რუტინულ მოვლენად აქცია. უეინი ამას არ ეგუებოდა. „ჰერცოგმა“ არა მხოლოდ გამოხატა თავისი ზიზღი „ველური ბანდის“ მიმართ, ერთი წლით ადრე მან გადაიღო ფილმი, რომელიც აშშ-ის ძალისხმევას ინდოჩინეთში განადიდებდა. თუმცა, ამ ეტაპზე, ამას არავინ ყიდულობდა, ყველაზე ნაკლებად კი როჯერ ებერტი. ჯონ უეინი 1968 წელს თავისი კარიერის მწვერვალზე ნამდვილად არ იყო. იმ ეპოქის კონტრკულტურულ გარემოში ის მოძველებულ რელიკვიას წარმოადგენდა და, როგორც ჩანს, უარს ამბობდა თავისი იმიჯის ან იმ ფილმების განახლებაზე, რომლებშიც მონაწილეობდა; უმეტესობა მათგანი ინარჩუნებდა იმავე გამარტივებულ იდეალებს, რაც მის 40-იან და 50-იან წლებში გადაღებულ ფილმებს ჰქონდა. მაშ, რა გააკეთა მან? ბოლოს და ბოლოს, ის დათანხმდა და გაცილებით ნაკლოვანი და იუმორისტული პერსონაჟი განასახიერა ფილმში „ნამდვილი გამბედაობა“, რომელიც უეინის კარიერის შემდგომი პერიოდის გეგმად იქცა და ოსკარიც მოუტანა. მანამდე კი, მან კიდევ ერთხელ შეეცადა ყველასთვის შეეხსენებინა, თუ რამდენად მოწყვეტილი იყო თანამედროვეობას. „ჰერცოგმა“ „მწვანე ბერეტები“ აშშ-ის ყოფილ საზღვაო ლეიტენანტ რეი კელოგთან ერთად გადაიღო და ეს პრო-საომარი პროპაგანდისტული ნამუშევარი რობინ მურის ამავე სახელწოდების რომანს დააფუძნა. მსახიობმა/რეჟისორმა უფრო შორსაც წავიდა და მხარდაჭერისთვის მაშინდელ პრეზიდენტ ლინდონ ბ. ჯონსონს მიწერა, რითაც უზრუნველყო, რომ მთავრობას ჩამოეყალიბებინა ის, რაც უეინის ერთ-ერთი ყველაზე საკამათო ფილმი გახდა. გამოკვეთილი რესპუბლიკელისთვის, რომელიც მთავრობას ყველაფერზე მეტ კონტროლს ანიჭებს, ეს კონტრპროდუქტიული ჩანს, მაგრამ სწორედ ეს გვიჩვენებს, თუ რამდენად მცდარი იყო „მწვანე ბერეტები“ სინამდვილეში. ფილმში უეინი თამაშობს პოლკოვნიკ მაიკ კირბის, რომელიც ხელმძღვანელობს საიდუმლო მისიას ვიეტკონგის მეთაურის გასატაცებლად. მასთან ერთად მიდის ანტი-საომარი რეპორტიორი ჯორჯ ბეკუორთი (დევიდ იანსენი) და, თუნდაც ფილმი არ გქონდეთ ნანახი, ხვდებით, საითკენ მიდის ეს ამბავი. სიურპრიზი, სიურპრიზი, ბეკუორთი იგებს, თუ რაოდენ მნიშვნელოვანია ამერიკის ჩართულობა სისხლისღვრაში მსოფლიოს მეორე მხარეს, მას შემდეგ, რაც მთავარი გუნდი ომის ობლის სიცოცხლეს იხსნის. ადამიანების უმეტესობის მსგავსად, როჯერ ებერტისთვისაც მთელი ეს ამბავი გულისამრევი იყო. როჯერ ებერტს ბევრი ფილმი სძულდა და ნამდვილად ცუდებისთვის ნახევარ ვარსკვლავს აძლევდა ხოლმე. მაგრამ ნამდვილად საშინელი ფილმებისთვის ის უბრალო „ცერა თითს დაბლა“ ნიშანს იტოვებდა და „მწვანე ბერეტებმა“ ეს სამწუხარო პატივი დაიმსახურა. „„მწვანე ბერეტები“ უბრალოდ არ გამოდგება ვიეტნამის ომის შესახებ ფილმად,“ – დაიწყო ებერტმა თავისი მიმოხილვა. „ეს შეურაცხმყოფელია არა მხოლოდ მათთვის, ვინც ეწინააღმდეგება ამერიკულ პოლიტიკას, არამედ მათთვისაც, ვინც მას მხარს უჭერს.“ როგორც კრიტიკოსი მიიჩნევდა, ჯონ უეინმა თავისი ზედაპირული „შავქუდიანები თეთრქუდიანების წინააღმდეგ“ ვესტერნული ეთოსს ძალიან რეალურ კონფლიქტს მიუსადაგა, რომელსაც ძალიან რეალური შედეგები მოჰყვა. ებერტის შეფასებით, ეს იყო „ფილმი, რომელიც ვიეტნამს კოვბოებისა და ინდიელების თვალსაზრისით ასახავს“ და რომელიც იყო „სასტიკი, არაკეთილსინდისიერი და უღირსი ათასობით დაღუპულის ხსოვნისა“. „მწვანე ბერეტების“ შემთხვევაში უდავო ქედმაღლობა იყო აქ ჩართული. უეინი თითქოს წინასწარ ვარაუდობდა საკუთარ კულტურულ გავლენას, თითქოს ჯერ კიდევ აკონტროლებდა საზოგადოების ყურადღებას, როგორც ეს მის საუკეთესო წლებში ხდებოდა. რა თქმა უნდა, „ჰერცოგის“ ყურება, როგორ მიჰყავს ჯარისკაცების რაზმი ვიეტნამის ომის ფრონტის ხაზზე, საზოგადოებრივ აზრს მყისიერად შეცვლიდა? არ შეცვალა. სინამდვილეში, „მწვანე ბერეტებს“ საპირისპირო ეფექტი ჰქონდა და ებერტის მიმოხილვა საზოგადოების უარყოფითი რეაქციის ემბლემად იქცა. კრიტიკოსმა უეინის ფილმს „პროპაგანდა“ უწოდა, რაც ზუსტი იყო აშშ-ის მთავრობის სერიოზული ჩართულობის გათვალისწინებით. უფრო მეტიც, ამ „ვირუსი“ ფილმის შექმნით, ებერტის სიტყვებით რომ ვთქვათ, უეინმა გამოაშკარავა ახლომხედველური, თუნდაც გულუბრყვილო იდეოლოგია, რომელიც 60-იანი წლების ბოლოსაც კი ომს უჭერდა მხარს. „სტანდარტული პერსონაჟები“, გაუთავებელი „კლიშეები“ და „ნახევრად ანონიმური მტერი“ – ეს ყველაფერი მხოლოდ იმ უაზრო ჯინგოიზმს რეკლამირებდა, რომელიც ამოძრავებდა არა მხოლოდ „მწვანე ბერეტებს“, არამედ პრო-საომარ მოძრაობას, რომლის განსახიერებაც ის იყო.