კინოს უცნაური ხიბლი: რატომ გვიყვარს ისეთი ფილმები, რომლებიც „ისეთი ცუდია, რომ კარგია“?

შესანიშნავი ფილმის შექმნის ოსტატობა უთვალავ წლიან შრომასა და ერთგულებას მოითხოვს, ბევრი მიიჩნევს, რომ „იდეალური ფილმის“ მიღწევა შეუძლებელია. ისეთი რეჟისორები, როგორებიც იყვნენ სტენლი კუბრიკი, ცნობილი გახდნენ თავიანთი ზედმიწევნითი და ობსესიური მოთხოვნილებით, ფილმის ყველა ასპექტი ზუსტად ისე გაეკეთებინათ, როგორც წარმოედგინათ. თუმცა, რა ხდება, როდესაც ფილმი არა მხოლოდ ვერ აკმაყოფილებს ამ მოლოდინებს, არამედ ამას ისეთი სანახაობრივი ფორმით აკეთებს, რომ არ შეგიძლია, არ ისიამოვნო? როდესაც ფილმი არის „ისეთი ცუდი, რომ კარგია“, ის ხშირად მაყურებელს უფრო მეტ სიამოვნებას ანიჭებს, ვიდრე ის, რაც კარგად არის გაკეთებული. პროექტის მომხიბვლელი ბუნება, რომელიც ასე არასწორად წავიდა – იქნება ეს ცუდი სცენარი, მსახიობობა, რეჟისურა თუ ყოველივე ზემოთქმული – შეუძლებელს ხდის თვალის მოცილებას ეკრანიდან. მრავალმა ასეთმა ფილმმა წლების განმავლობაში საკულტო სტატუსი მოიპოვა და ბევრად უფრო ცნობილი გახდა, ვიდრე მათ შემქმნელებს ოდესმე წარმოედგინათ, თუმცა არც ისე იმ მიზეზების გამო, რის იმედიც ჰქონდათ. ეს არის ის ტიპის ფილმები, რომელთა ყურება მეგობრებთან ერთად გიყვართ და რომელთა განხილვისას კომედია სწორედ მისი მრავალი შეცდომიდან მომდინარეობს, ხშირად საუკეთესო განზრახვით გაკეთებული. „ბეტმენი და რობინის“ ამ სიაში ხილვამ შესაძლოა ზოგიერთის ბავშვობის მოგონებები დააზიანოს, მაგრამ ფილმს, სადაც სამი ნიღბიანი გმირი შხამიან სუროსა და მისტერ ფრიზს უპირისპირდებოდა, უბრალოდ „ყველის“ (გადაჭარბებული პათოსის/უხერხულობის) სიჭარბე ჰქონდა. „ბეტმენი და რობინი“ გოთამის მთელ სამყაროს თვალისმომჭრელად წარმოაჩენდა: ნეონით გაჟღენთილი ურბანული ჯუნგლები უცნაური თემატიკის ბანდებით, რაც შორს იყო იმ გოთური ხედვისგან, რომელიც ხალხს უყვარს. ფილმი ვიზუალურად გამაღიზიანებელია, მასში წარმოდგენილია ყველა დროის ყველაზე ცუდი ბეტ-კოსტიუმი, მაგრამ იუმორის დიდი ნაწილი რეალურად დიალოგებიდან და ინტერაქციებიდან მოდის. შვარცენეგერი წარმოთქვამს რამდენიმე ყველაზე სახალისო ცალსიტყვიან ფრაზას, უმა თურმანი ზედმეტად თეატრალურად თამაშობს, ხოლო ჯორჯ კლუნი უბრალოდ დაჭიმული და უხერხულია თავისი უფრო ენერგიული „ბეტ-მეგობრების“ გვერდით. ფილმი ნამდვილად იყო უარყოფილი მრავალი ფანის მიერ, მაგრამ მას შემდეგ გახდა საყვარელი სანახავი თავისი „კამპის“ (გადაჭარბებული, ხელოვნური სტილი) და მრავალი ცუდი გადაწყვეტილების გამო. დიახ, მართლაც, „ჩვენ ყველანი ობლები ვართ“ ამ გიჟურ, ხელახლა აღმოჩენილ ძვირფას ქვაში, რომელმაც ათწლეულების დაკარგვის შემდეგ თეატრალური ჩვენებებით საკუთარი სიცოცხლე შეიძინა. „მაიამის კავშირი“ (Miami Connection) მოგვითხრობს სუპერ-მეგობრების ჯგუფზე, რომლებიც მუსიკას უკრავენ და საბრძოლო ხელოვნებას ფლობენ. მათ უბრალოდ ბედნიერი ცხოვრება სურთ, ამიტომ, როდესაც ბანდა მათ ერთ-ერთ წევრს კლავს, შურისძიება მათზეა. „მაიამის კავშირიდან“ თავიდან ბოლომდე „ყველის“ (უხერხული/გადაჭარბებული მომენტების) სიუხვე იღვრება. ეს მოიცავს დიალოგის უცნაურ ფრაზებს, გაწელილ საკონცერტო სცენას მეგობრობაზე სრულიად სულელური სიმღერით, ძალადობის მოულოდნელ აფეთქებებს – და თქვენ ნამდვილ მაყურებლისთვის სასიამოვნო ფილმს იღებთ. ფილმი თავს ერთგვარ დრამად წარმოაჩენს, მხოლოდ იმისთვის, რომ კულმინაციაში გადაჭარბებულად შეშლილი გახდეს, რაც მას კიდევ უფრო მომხიბვლელს ხდის. 80-იანი წლების საშინელებათა ჟანრი სავსეა ფენომენალური B კატეგორიის ფილმებით. „ჩოპინგ მოლი“ (Chopping Mall) ერთ-ერთი ასეთია, რაღაცნაირად. ის მიეკუთვნება ერთჯერადი სლეშერების კატეგორიას, რომელსაც არასოდეს ჰქონია გაგრძელება, მაგრამ მისი სიუჟეტური ირონია ისაა, რომ მკვლელი სავაჭრო ცენტრის უსაფრთხოების რობოტების ჯგუფია. თქვენ გაქვთ საკმაოდ ტიპური სცენარი: თინეიჯერები, რომლებსაც გართობა სურთ, ღამით სავაჭრო ცენტრში იმალებიან დასალევად და დროს სატარებლად. თუმცა, მოკლე ჩართვა იწვევს უახლესი უსაფრთხოების სისტემის გაუმართაობას, რის შედეგადაც რობოტი დაცვის თანამშრომლები მომაკვდინებლები ხდებიან. სასაცილო ბოროტმოქმედი და მომაბეზრებელი მოზარდების ჯგუფი, უცნაურად, გაიძულებთ, რომ უხერხულ მკვლელ რობოტებს უგულშემატკივროთ. არც ისე კარგი, არც ისე ცუდი, მაგრამ ზუსტად შუალედურ, სასიამოვნო წერტილში მოხვედრილი. იუმორი მოდის შესანიშნავი, გადაჭარბებული მკვლელობებიდან, სცენარის სისულელესთან ერთად; რობოტებს ისეთი სახე აქვთ, თითქოს ვიწრო მოსახვევშიც კი გაუჭირდებათ შემობრუნება, ადამიანებზე ნადირობაზე ხომ საუბარი ზედმეტია. „პირველი სისხლის“ (First Blood) და „ყველაზე საშიში თამაშის“ (The Most Dangerous Game) ნაზავი, ნულოვანი ბიუჯეტით შექმნილი, „სასიკვდილო მსხვერპლი“ (Deadly Prey) რეალურად მომხიბვლელ ადგილს იკავებს; ცნობილი საპროდიუსერო კომპანია American International Pictures-დან და დევიდ ა. პრიორის რეჟისორობით, ფილმი გვთავაზობს ისეთ მაჩიზმს და გადაჭარბებულ მოქმედებას, რასაც შეიძლება ელოდეს მაყურებელი. „სასიკვდილო მსხვერპლი“ წარმოადგენს მარტივ ადამიანებზე ნადირობას, სადაც ერთი პირი იჭერენ და აიძულებენ იბრძოლოს თავისი სიცოცხლისთვის გასართობად, მაგრამ სიუჟეტი აქ არ არის მთავარი. ყველაფერი ისეთი გადაჭარბებულია თავიდან ბოლომდე, გაწელილი ბოროტმოქმედის მონოლოგებით, აფეთქებებითა და უამრავი სროლით. ფილმში რეალური „მკვლელობები“ სრულდება ისეთი თავხედობით/დარწმუნებულობით, რომელიც ფილმის ნაკლოვანებებს კიდევ უფრო ხაზს უსვამს, სიცილს კი მხიარულ შეძახილად აქცევს. საწყალ ტორგოს არასოდეს ჰქონია შანსი. „მანოსი: ბედის ხელები“ (Manos: The Hands of Fate) გახდა ცნობილი „ისეთი ცუდი, რომ კარგია“ ფილმი მისი მუდმივი პოპულარობის წყალობით MST3k-ის ეპიზოდში, რომელიც ხშირად საუკეთესოდ ითვლება. სიუჟეტი საკმაოდ თხელია; წყვილი შემთხვევით აღმოაჩენს კულტს და მათ რიტუალში ერთვება; ეს არის ყველაფერი, რაც უნდა იცოდეთ. კომედიური ოქრო მოდის იქიდან, თუ რამდენად ცუდად არის ფილმის ყველა ელემენტი ჩაფიქრებული და შესრულებული. კადრები ზედმეტად დიდხანს გრძელდება, კამერა ხშირად ფოკუსს მიღმაა, ტიტულოვანი მანოსი გამხდარი ფიგურაა, რომელსაც უყვარს ყველა თავისი სიტყვის ზედმეტად წარმოჩენა, ხოლო მეორეხარისხოვანი მსახიობებიც დიდად არ გამოირჩევიან; საწყალი ტორგო. ფილმს ათწლეულების შემდეგ გაგრძელებაც კი მოჰყვა და რჩება ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე ხელახლა ნანახ „ისეთი ცუდი, რომ კარგია“ ფილმად, თავისი უცნაური მიმზიდველობის წყალობით.