კინოსამყაროს გამორჩეული ტრილოგიები: ამბიცია, ჟანრი და ხელოვნება

ერთი ფილმის გადაღება მრავალი მიზეზის გამო რთული და შრომატევადი პროცესია, და თუ ის კარგი გამოდგა, ეს ნამდვილად ზეიმის მიზეზია. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუ ამბიცია გაამართლებს, ეს ყოველთვის კარგია, რადგან თითქმის ყველა ფილმი, გარკვეულწილად, ამბიციურია, ხშირად არც ისე წარმატებულებიც კი. აქედან გამომდინარე, ლოგიკურია, რომ სამი ფილმის შექმნა, რომლებიც ერთ მთლიანობას ქმნიან, კიდევ უფრო გრანდიოზული წამოწყებაა. თუ ტრილოგია ამბიციური და შედარებით კარგად შესრულებულია, მას ქვემოთ მოყვანილ სიაში მოხვედრის შანსი აქვს. ამ ტრილოგიების განხილვა არ ნიშნავს ყველა დროის საუკეთესო კინოტრილოგიების ჩამოთვლას, რადგან ამბიციის ამოცნობა შესაძლებელია ისეთ ფილმშიც კი, რომელიც შესაძლოა საკმაოდ ნაკლოვანი აღმოჩნდეს (გამარჯობა, მეგალოპოლის; რას აკეთებ აქ, ამ შესავალში?). ასე რომ, თუ ტრილოგია, რომელიც ძალიან მოგწონთ და/ან პატივს სცემთ, აქ არ არის, შესაძლოა მიზეზი სწორედ ეს იყოს. ნუ იტირებთ ძალიან ხმამაღლა, თუ საერთოდ მოგიწევთ ტირილი. იმედია, არავისთვის იქნება მოულოდნელი, რომ „სამი ფერის“ სერიაში სამი ფილმია. თითოეული მათგანი მართლაც შეესაბამება განსხვავებულ ფერსა და განწყობას. „სამი ფერი: ლურჯი“ საკმაოდ მძიმეა, ის მოგვითხრობს ქალზე, რომელიც მწუხარებას ებრძვის. „სამი ფერი: თეთრი“ ოდნავ უფრო მსუბუქია, უცნაური და გარკვეულწილად ფარსული კომედია-დრამაა. და ბოლოს, „სამი ფერი: წითელი“ უფრო რომანტიულია და გარკვეულწილად იდუმალიც. ეს საოცარი არტჰაუს ტრილოგიაა, და არტჰაუს ტრილოგია თავისთავად საკმაოდ უჩვეულო მოვლენაა, რადგან ხელოვნების ფილმებს, როგორც წესი, გაგრძელებები არ აქვთ. შესაძლოა, არაზუსტი იყოს „სამი ფერი: თეთრი“ და „სამი ფერი: წითელი“ ტრადიციული გაგებით გაგრძელებებად მოვიხსენიოთ, მაგრამ ისინი იყო შემდგომი ფილმები და გამოვიდა ცალკე, თუმცა დღეს ტრილოგიის, როგორც ხელოვნების ერთიანი ნაწარმოების, აღქმა და დაფასება საკმაოდ მარტივია (რაც ლოგიკურია, რადგან ეს არტჰაუს ტრილოგიაა. წრე იკვრება). მიუხედავად იმისა, რომ სემ რეიმის „ადამიანი-ობობას“ ტრილოგია საკმაოდ კარგი და თავისი დროისთვის ამბიციური იყო, ის მაინც არ დგას იმ სამი „ბოროტი მკვდრების“ ფილმის დონეზე, რომელიც მან გადაიღო (დიახ, საუკეთესო სამი). „ბოროტი მკვდრების“ ფილმები ისევ იქმნება, და ეს სასიამოვნოა, განსაკუთრებით თუ თითოეული მათგანი მზად არის ცვლილებებისთვის. სწორედ ეს იყო რეიმის ტრილოგიის ერთგვარი თავისებურება. „ბოროტი მკვდრები“ რაღაცნაირად აზრიანია, როგორც ტრილოგია, თუნდაც ტრილოგიის ერთ-ერთი ფილმი არ იყოს ისეთი სისხლიანი, როგორც სხვები, ან არც კი იყოს საშინელებათა ჟანრის. პირველი ფილმი მთლიანად საშინელებათა ჟანრის იყო, მეორეში იდეალურად იყო შერწყმული კომედია და საშინელებათა ელემენტები, ხოლო მესამე სრულად ფანტასტიკურ სლაპსტიკურ ფილმად გადაიქცა. და ეს ყველაფერი რაღაცნაირად აზრიანია, როგორც ტრილოგია, თუნდაც ტრილოგიის ერთ-ერთი ფილმი არ იყოს ისეთი სისხლიანი, როგორც სხვები, ან არც კი იყოს საშინელებათა ჟანრთან დაკავშირებული. ტონალური თვალსაზრისით ასეთი შერევა უაღრესად ამბიციურია, თუნდაც „ბოროტი მკვდრების“ ტრილოგია ბევრად ნაკლებად ეპიკური იყოს მასშტაბითა და მოცულობით, ვიდრე უმეტესობა იმ ტრილოგიებისა, რომლებსაც მალე ვახსენებთ. აქ ამბიცია უფრო ჟანრსა და ტონალობას ეხება. ახლა კი დოკუმენტური ტრილოგიით გადავდივართ სხვა ჟანრზე – წარმოგიდგენთ ქაცის ფილმებს. დიახ, სამი ფილმია და ყველა მათგანი ერთგვარი დოკუმენტურია, მაგრამ ისინი უცნაური და არატრადიციული დოკუმენტური ფილმებია. ყველა მათგანი მოთხრობის გარეშე, ინტერვიუების გარეშე მიმდინარეობს და შედგება კადრებისგან, რომლებიც მუსიკის თანხლებით არის წარმოდგენილი, ისე დამონტაჟებული, რომ გარკვეული გზავნილი გადმოსცეს. გზავნილი შესაძლოა თქვენზე იყოს დამოკიდებული, ან შესაძლოა, გულწრფელად რომ ვთქვათ, საკმაოდ აშკარა იყოს, მაშინაც კი, როდესაც არავინ გეუბნებათ, რა იფიქროთ ან იგრძნოთ (განსაკუთრებით „კოიაანისკაცი“ ერთგვარად დაიყვანება აზრზე: „ბუნებრივი სამყარო განსაცვიფრებელია, ინდუსტრიული სამყარო კი დამანგრეველი, მაგრამ თავისებურად შთამბეჭდავიც“). ეს პირველი ფილმი საუკეთესოა, მაგრამ ყველა ღირს სანახავად და/ან მოსასმენად, ეს უკანასკნელი კი იმიტომ, რომ ფილიპ გლასი აბსოლუტურად ბრწყინვალე იყო იმ მუსიკალური გაფორმებებით, რომლებიც მან ამ სამი დოკუმენტური ფილმისთვის შექმნა. აპუს ტრილოგია მოგვითხრობს ბიჭზე, რომელიც ჯერ თინეიჯერად, შემდეგ კი ახალგაზრდა მამაკაცად იქცევა, რაც მას ზრდის ისტორიად აქცევს, რომელიც სამი ფილმის განმავლობაში ვითარდება. მიუხედავად იმისა, რომ ის სათაური პერსონაჟია, პირველ ფილმში, „პათერ პანჩალი“, ის უფრო მეორეხარისხოვანი პერსონაჟია, რომელიც ოჯახურ დრამას წარმოადგენს და ვითარდება აპუს ცხოვრების იმ პერიოდში, როდესაც ის პატარა ბავშვია და უფრო პასიური დამკვირვებელია ირგვლივ მიმდინარე მოვლენების. დრამა ინტენსიურდება მეორე ფილმში, შემდეგ კი კიდევ უფრო მესამეში, ამ დასკვნითი თავით, „აპურ სანდსარი“, რომელიც, შესაძლოა, საუკეთესო იყოს მთელი სერიიდან. თუმცა, მესამე ფილმის სრულად დასაფასებლად, საჭიროა ნახოთ დანარჩენი ორიც, და ისინი ყველა ერთად ქმნიან შესანიშნავ ეპიკურ ამბავს; ნამდვილად ერთ-ერთი საუკეთესოა, რაც საერთაშორისო კინემატოგრაფს შეეხება. უკეთესობისკენ თუ უარესობისკენ (ეს მოსაზრების საკითხია), „ვარსკვლავური ომები“ მხოლოდ პირველი სამი ფილმით არ შემოიფარგლება. „ვარსკვლავური ომები“ დაახლოებით ათწლენახევრის განმავლობაში იყო ტრილოგია, შემდეგ მოვიდა პრიქველების ტრილოგია, და ათი წლის შემდეგ, რაც ის დასრულდა, გაჩნდა სიქველების ტრილოგია. ჯამში, ცხრა ფილმი შეადგენდა იმას, რაც „სკაიუოკერის საგის“ სახელით გახდა ცნობილი/განსაზღვრული. ამ ყველა ფილმის შესახებ ბევრი რამის თქმა შეიძლება, მაგრამ თუ პირველ სამზე შევჩერდებით, ისინი ყველა საკმაოდ დიდებულია, არა? შესაძლოა, „ჯედაის დაბრუნება“ ოდნავ სუსტი იყოს დანარჩენ ორთან შედარებით, მაგრამ ის