„პატარა ამელი, ანუ წვიმის ხასიათი“ – სამყაროს აღქმა ღვთაებრივი ბავშვის თვალით

საყვარელი, შემზარავი, მორჩილი, თაყვანსაცემი და ამავდროულად, ჩვენი, უბრალო მოკვდავების, გაგებისთვის თითქმის სრულიად მიუწვდომელი – რა არის პატარა ბავშვი, თუ არა ერთგვარი პაწაწინა ღმერთი? იაპონიაში არსებობს რწმენა, რომ სამ წლამდე ბავშვი უფრო მეტად ჰგავს ღვთაებრივს, ვიდრე ადამიანურს. ოსკარზე ნომინირებულ ფრანგულ ანიმაციაში „პატარა ამელი, ანუ წვიმის ხასიათი“ (Little Amélie Or The Character Of Rain), ლიან-ჩო ჰან ჯინ კუანგის და მაილის ვალადეს მიერ ამელი ნოტომის 2000 წლის არატრადიციული მემუარების ხელით დახატული ადაპტაციაში, სწორედ ეს რწმენაა მამოძრავებელი ძალა, რომელიც უდევს საფუძვლად სამყაროს აღტაცებით სავსე, 78-წუთიან კვლევას — მთელი თავისი უსაზღვრო სილამაზითა და ამოუცნობი საშინელებით — როგორც მას ერთი ასეთი ბავშვი-ღმერთი ხედავს. როგორც ალბათ მიხვდით, კუანგისა და ვალადეს ფილმი სულაც არ არის ჩვეულებრივი „ბილდუნგსრომანი“ (Bildungsroman – აღზრდის რომანი). თავისი არსით, „პატარა ამელი“ არის ამბავი ბელგიელ ბავშვზე (ამელი, რომელსაც ლუიზ შარპანტიე ახმოვანებს), რომელიც 1960-იანი წლების იაპონიაში ცხოვრობს. სიცოცხლის პირველი ორი წლის განმავლობაში ვეგეტატიურ მდგომარეობაში ყოფნის შემდეგ, ამელი სამყაროსთვის მიწისძვრის შედეგად იღვიძებს, შემდეგ კი ბებიის ნაჩუქარი თეთრი ბელგიური შოკოლადის ნაჭრით აცნობიერებს თავის აშკარა ღვთაებრიობას. მაშინ, როდესაც დედა, მამა და და-ძმები აღფრთოვანებულნი არიან ამელის მოულოდნელი მჭევრმეტყველებითა და დაკვირვების უნარით, ნაადრევად განვითარებული პატარა — მოსიყვარულე ძიძას, ნიშიო-სანს (ვიქტორია გროსბუა) ხელიხელჩაკიდებული, ხოლო მის დანვერსის მსგავსი ბინათმფლობელის, კაშიმა-სანის (იუმი ფუჯიმორი) ჩრდილში მოქცეული — ფართოდ გახელილი, გაკვირვებით სავსე თვალებით ეშვება თავის ახალ არსებობაში. მიუხედავად იმისა, ვუყურებთ ამელის გაოცებულ აღმოჩენას „გამქრალი მანქანების“ (მტვერსასრუტების) შესახებ, აღვფრთოვანებულნი ვართ მასთან ერთად ოჯახის ედემურ ბაღში აყვავებული ყვავილებით, თუ ვხედავთ ვარსკვლავისებურ ფარნებს, რომლებიც ნიშიო-სანის გვერდით ანათებენ, ფილმის ნათელი პასტელური პალიტრა და მხატვრული რბილი ხაზები გვპატიჟებს, რომ ხელახლა დავუკავშირდეთ ახალგაზრდობის უმანკოებას — გავიხსენოთ ცხოვრება, რომელიც ასაკითა და გამოცდილებით არ არის დამძიმებული. მაშინაც კი, როდესაც ჩვენი მინი-ღვთაების უფრო „ძველი აღთქმისეული“ მიდრეკილებები იჩენს თავს, მაგალითად, მისი კომიკური ზიზღი კობრისა და მისი ძმის, ანდრეს (ისააკ შუმსკი) მიმართ, სახალისოა გავიხსენოთ, როგორი იყო უმნიშვნელო ნივთებზე გაბრაზება. ზოგიერთისთვის ფილმის ზედმეტად გამოხატული სიცოცხლის ხალისი („joie de vivre“) და უკომპრომისოდ სენტიმენტალური სტილი შეიძლება ზედმეტად მიამიტურიც კი მოეჩვენოს. პირიქით, მაშინაც კი, როდესაც ფილმი სიბნელეს ეხება — მაგალითად, ნარატიულ ეპიზოდებში, სადაც ამელი მწუხარებას ხვდება, სიკვდილს კითხულობს და აწყდება იმას, თუ როგორ აწუხებს მეორე მსოფლიო ომი მის ნიშიო-სანსა და კაშიმა-სანს — „პატარა ამელის“ ხაზოვან-ნათელ ანიმაციაში არის მუდმივი სინაზე, წერის მართლაც ბავშვური შინაგანი ლოგიკა, რომელიც მთელ ფილმში გამჭვირვალედ ჩანს. ცოცხალი, აკვარელის სტილის 2D ანიმაციის მეშვეობით, „პატარა ამელი“ ასახავს ბავშვობის მეხსიერების მოქნილობას თავისი ფორმით, ხოლო თავისი შინაარსით ბავშვობის ხელშესახებ მაგიას ზეიმობს. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვობაზე უამრავი ფილმია, ცოტა თუ ასახავს ამ გამოცდილებას ისე, როგორც ეს. გამორჩეულია სცენა, რომელშიც ნიშიო-სანი ამელის ბრინჯის მოსახარში ქვაბის მეშვეობით უხსნის დაბომბვის საშინელებებს, სადაც ოჯახური განშორება უხეშად, მაგრამ გასაგებად არის სიმბოლიზებული ძალადობრივად გაყოფილი მარცვლებით. შესაძლოა, „პატარა ამელის“ ტონალური ბალანსის წარმატების გასაღების ნაწილი იყოს მისი, ფუნდამენტურ დონეზე, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის შერწყმის პოზიციის მიღება. კუანგისა და ვალადეს წინა ნამუშევრები ფრანგული ანიმაციების — „პატარა პრინცი“ (The Little Prince), „ილუზიონისტი“ (The Illusionist), „შორს ჩრდილოეთით“ (Long Way North) და „სხეული დავკარგე“ (I Lost My Body) — მხატვრულ განყოფილებებში მათ ესთეტიკურ მგრძნობელობას იმპრესიონისტებისა და მონესკენ მიმართავს. მაგრამ ფილმის სოფლად არსებული იაპონური გარემო, ნარატიული მოქნილობა და ახალგაზრდობისა და მეხსიერებისადმი ჯადოსნურ-რეალისტური მიდგომა? სწორედ აქ იგრძნობა ყველაზე მკაფიოდ ჰაიაო მიაძაკის „ჩემი მეზობელი ტოტორო“ (ჰგავს ტოტოროს მეის, თავისი ძლიერი ნებისყოფით), ისაო ტაკაჰატას „ჩემი მეზობლები იამადაები“ და „მხოლოდ გუშინ“, და მამორუ ჰოსოდას „მირაი“-ს გავლენა. თუმცა, სწორედ ამ მრავალრიცხოვან საცნობარო წერტილებს შორის მოძრაობს „პატარა ამელი“ და ამას ამაღელვებელი ეფექტით აკეთებს. ფილმი ნელა, ნაზი ტემპით ვითარდება და საბოლოოდ მიდის ახალგაზრდა გმირის ცხოვრებაში გარდამტეხ მოვლენამდე: მის მესამე დაბადების დღემდე. სამი წელი ის ასაკია, განმარტავს ჩვენი უსასრულოდ ბრძენი მთხრობელი, როდესაც „ყველაფერს ხედავ და არაფერი გესმის“. ეს ის ასაკია, როდესაც ამელი ხვდება, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ის სინამდვილეში არ არის ღმერთი, ის ნამდვილად, ხაზგასმით და უნიკალურად ადამიანია — ისევე როგორც მისი საყვარელი ნიშიო-სანი. და რა არის ეს, „პატარა ამელი“ ამტკიცებს და მისი პატარა ამელი განასახიერებს, თუ არა ღვთაებრივი? © 1962-2026 Bauer Media Group Bauer Consumer Media Ltd, კომპანიის ნომერი 01176085; Bauer Radio Limited, კომპანიის ნომერი: 1394141; რეგისტრირებული ოფისი: Media House, Peterborough Business Park, Lynch Wood, Peterborough PE2 6EA.