ფერი, როგორც ნარატივი: გილერმო დელ ტოროს „ფავნის ლაბირინთის“ ვიზუალური ენა

კინოკრიტიკოსები და ენთუზიასტები აკვირდებიან ტენდენციას, რომ ფილმი აღიქმება, როგორც სიუჟეტზე ორიენტირებული მედიუმი, სადაც სიტყვები უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე კამერის არჩევანი. ეს იმის მიუხედავად, რომ სიტყვა „კინო“ მომდინარეობს „მოძრავი გამოსახულებებიდან“. (ამისი ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ სტრიმინგისა და მობილური ტელეფონების გამო ადამიანები ხშირად აცილებენ თვალს ფილმებს, რომლებსაც უყურებენ და ამიტომ არც კი ცდილობენ ვიზუალური ენის გაშიფვრას – თუმცა, ეს სხვა დროს განსახილველი თემაა.) მოზარდობისას, როგორც კინომოყვარული, მეც ასე ვფიქრობდი. სამარცხვინოდ დიდი დრო დამჭირდა იმის გასაცნობიერებლად, რომ ფილმში რეჟისორი საკუთარ თავს ვიზუალის ყოველ დეტელში გამოხატავს. კადრი არ არის სცენა, სადაც ამბავი ვითარდება, ის თავად ამბავია. იმის თქმა, მაგალითად, რომ ფილმის ფერებს ნაკლები მნიშვნელობა აქვს, ისეთივე უცოდინრობაა, როგორც იმის თქმა, რომ ნახატის ფერები შემთხვევითია. ფილმი, რომელმაც ეს გაკვეთილი შემათვისებინა, გილერმო დელ ტოროს „ფავნის ლაბირინთი“ იყო, რომელსაც დღემდე მე და მრავალი სხვა მის შედევრს ვუწოდებდით. ფილმი პირველად 2017 წელს ვნახე, როდესაც დაახლოებით 17 წლის ვიყავი და ახლახან გავაცნობიერე, რომ კინოს ანალებში გაცილებით დიდი საგანძური იყო, ვიდრე უბრალოდ სუპერგმირები. ჩემი 10 საყვარელი ფილმის ჩამოთვლისას, „ფავნის ლაბირინთისთვის“ ყოველთვის მოიძებნება ადგილი. ფილმს აქვს მაღალკონტრასტული ფერთა პალიტრა, მაგრამ ცალკეული სცენები, როგორც წესი, ერთ ფერშია გადაწყვეტილი. „ფავნის ლაბირინთში“ კადრები შეიძლება იყოს პირქუში, წვიმიანი ლურჯი, კაშკაშა ოქროსფერი ან დაჩრდილული მწვანე, მაგრამ იშვიათად ერთზე მეტი. ამ კონტრასტის ყველაზე აშკარა საფუძველი ის არის, რომ ღამის სცენები მუქი ლურჯია, ხოლო დღის სცენები - კაშკაშა ყვითელი, რა თქმა უნდა. მაგრამ „ფავნის ლაბირინთი“ ასევე ჯადოსნური რეალიზმის ფილმია და მისი ფერები ამ ორ განწყობას ყოფს. 1944 წლის ესპანეთში ვითარდება „ფავნის ლაბირინთის“ მოქმედება, რომელიც ახალგაზრდა მეოცნებე ოფელიას (ივანა ბაკერო) მიჰყვება. ის არის მკაცრი, მაგრამ სასტიკი კაპიტან ვიდალის (სერჟი ლოპესი) გერი, რომელიც ახლომდებარე ტყეში მიმალულ რესპუბლიკელ აჯანყებულებზე ნადირობს. ფილმი ენაცვლება ზრდასრულ პერსონაჟებს, რომლებიც სასტიკი ომის დრამაში მონაწილეობენ, და ოფელიას, რომელსაც ურჩევნია ზღაპრების კითხვაში ჩაიძიროს. ის ასევე იზიდავს ახლომდებარე ლაბირინთს, სადაც ფავნი (დაგ ჯონსი) ოფელიას სთავაზობს შანსს სამუდამოდ გაექცეს თავის მტკივნეულ სამყაროს. ეს ორი ურთიერთდაკავშირებული ამბავი ცალ-ცალკე უნდა იყოს; ოფელია მისდევს ჯადოსნურ სამყაროს (ან წარმოიდგენს მას), რათა არ მოუწიოს რეალურში ცხოვრება. ზოგადად, „ფავნის ლაბირინთში“ ფანტასტიკური სცენები ან ოფელიაზე ორიენტირებული სცენები შეფერილია კაშკაშა ოქროსფერში, ხოლო ვიდალის რეალობის ყველაზე სასტიკი სცენები ლურჯია. გილერმო დელ ტორო და მისი ოპერატორი გილერმო ნავარო მელანქოლიას ფანტაზიას უპირისპირებენ, ყოველივე ამას კი ფერების ცვლილებით ახორციელებენ. როდესაც ოფელია პირველად ჩნდება, მანქანით მგზავრობისას ზღაპრის წიგნს კითხულობს, სცენა ოქროსფერშია შეფერილი. ჯერ ჯადო არ არის, მაგრამ ეს უკვე მიანიშნებს, რომ ოფელია ზღაპარში ცხოვრობს (როგორც გოგონა „ფავნის ლაბირინთის“ შთაგონებულ მუსიკალურ ვიდეოში, Paramore-ის „Brick by Boring Brick“), ან თითქოს მისგან უმანკოება გამოსჭვივის. კადრებს შორის არის ფერების მკვეთრი ცვლილებები, თითქოს სასიამოვნო სიზმარი მოულოდნელად დასრულდა. ოფელიას ფავნის მიერ მიცემულ პირველ დავალებაში, ის ხის გავლით მიცოცავს, რათა არასასურველი გომბეშო მოკლას. მიუხედავად იმისა, რომ სივრცე ვიწრო და ტალახიანია, სცენა მაინც კაშკაშა ოქროსფერია. მაგრამ როდესაც ოფელია ხიდან გამოდის, ფილმი ლურჯ ფერში ბრუნდება. ეს გადმოსცემს დროის გასვლას (ღამე დადგა), მაგრამ ასევე რეალობაზე გადასვლას; ოფელიას თავგადასავალი დასრულდა და მას უწევს შეეგუოს იმ ფაქტს, რომ ცივა, ჭუჭყიანია და წვიმაშია მოქცეული. ოქროსფერიდან ლურჯზე ყველაზე აშკარა და ტრაგიკული ცვლილებები „ფავნის ლაბირინთის“ ბოლოს ხდება, ოფელიას კონტრასტული ბედისწერის მეშვეობით. რეალურ სამყაროში ის სისხლიანი და მომაკვდავი წევს, ვიდალის მიერ ნასროლი ტყვიით. მაგრამ შემდეგ ეკრანი კაშკაშა შუქით ფეთქდება, და როგორც ფავნმა დაჰპირდა, ის პრინცესა მოანას სახით ოქროსფერ ქვესკნელში ხელახლა იბადება. შემდეგ, კიდევ ერთი ციმციმი და ოქროსფერი ელფერი იცვლება ოფელიას სიკვდილზე დაბრუნებით. ლურჯი და ოქროსფერი არ არის ერთადერთი ფერები, რომლებსაც ფილმი იყენებს. ლაბირინთში განვითარებული ღამის სცენები, ან როდესაც ფავნი ჩანს ეკრანზე, მომწვანო ელფერს იძენს. ეს ავსებს ლაბირინთის უძველეს კედლებზე ხავსს, ისევე როგორც ფავნის ხისებრ კანის ტექსტურაზე ამოსულ მცენარეულობას, რაც ყველაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ მაგია დედამიწისგან მომდინარეობს. ფირუზისფერი თითქმის ლურჯად შეიძლება ჩაითვალოს, მაშ, რატომ არის ფავნი (გარკვევით ჯადოსნური პერსონაჟი) შეფერილი უფრო „ზრდასრულთა სამყაროს“ სეგმენტების მსგავსად? შესაძლოა იმიტომ, რომ ასე უფრო საზარელია. ფავნი შემზარავი და ავისმომასწავებელია, საკმარისად, რომ ეჭვი შეგვეპაროს, რომ ის შესაძლოა ოფელიას აცდენდეს; ჯადოსნური სამყარო შეიძლება ისეთივე მომგერიებელი იყოს, როგორც ვიდალი. ოფელია ფანტასტიკური საფრთხის უფრო ნამდვილ გემოს იგებს, როდესაც მისი მეორე დავალება მას ბავშვების მჭამელი ფერმკრთალი კაცის (დაგ ჯონსი) სამფლობელოში მიიყვანს. სცენას აქვს სხვა ფანტასტიკური სცენების ოქროსფერი ტონები, მაგრამ ყურადღება მიაქციეთ ქეიფს ფერმკრთალი კაცის მაგიდის წინ: წითელი ღვინო, წითელი კენკრა, წითელი ხორცი და ა.შ. მიუხედავად იმისა, რომ ყვითელშია გაჟღენთილი, საკვების შეფერილობა სისხლსა და ძალადობას მოასწავებს. მისი გარემოს ერთგული, „ფავნის ლაბირინთი“ ესპანურენოვანი ფილმია. დიალოგების გასაგებად ჯერ კიდევ მჭირდება სუბტიტრები, მაგრამ მან ასევე მასწავლა