ფრედერიკ ვაიზმანი, ამერიკული კინოს ტიტანი, რომლის უნიკალურმა სადამკვირვებლო დოკუმენტურმა მიდგომამ ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტების თაობები შთააგონა, ორშაბათს 96 წლის ასაკში გარდაიცვალა. რეჟისორის გარდაცვალება მისმა ოჯახმა სადისტრიბუციო კომპანია Zipporah Films-ის მეშვეობით დაადასტურა. 1967 წლის პირველი ფილმით, „ტიტიკატ ფოლის“ (Titicut Follies) დაწყებული, რეჟისორმა დახვეწა არამხატვრული კინოსადმი სპეციფიკური მიდგომა, უარი თქვა „მოლაპარაკე თავების“ ინტერვიუებზე, განმარტებით ტიტრებსა და მუსიკალურ გაფორმებაზე, მაყურებელს საშუალება მისცა სრულად ჩაძირულიყო უნიკალურ სამყაროებში, რომლებიც მისი კამერის წინ ვითარდებოდა. ვაიზმანი მოხიბლული იყო იმით, თუ როგორ მუშაობს სისტემები — იქნებოდა ეს ფსიქიატრიული დაწესებულებები, მერიები, მუზეუმები, სავარჯიშო დარბაზები, ბალეტის დასები, საშუალო სკოლები, სასაკლაოები, კაბარეები თუ „მედისონ სკვერ გარდენი“. ამ გარემოში საკუთარი თავის უხილავად ქცევით, ის ყოველდღიურობას მინიმალური ჩარევით იღებდა, რაც ცხოვრების დეტალებს ხელოვნურობის გარეშე განვითარების საშუალებას აძლევდა. შედეგად მიღებული ფილმები ყოვლისმომცველი ჩანდა, თუმცა ადვილად კატეგორიზაციას არ ექვემდებარებოდა. „მართლაც ვგრძნობ, რომ თუ ფილმის შეჯამებას 25 სიტყვაში ან ნაკლებში შევძლებდი, საერთოდ არ უნდა გადამეღო ის“, — განაცხადა მან 2018 წელს. 1930 წლის ახალი წლის დღეს დაბადებული ვაიზმანი მასაჩუსეტსში გაიზარდა, იელის უნივერსიტეტში იურიდიული ხარისხი მოიპოვა, სანამ 1954 წელს არმიაში გაიწვევდნენ. 1956 წლის შემოდგომაზე მისი სამხედრო სამსახური დასრულდა და ის ორი წლით პარიზში გაემგზავრა. სწორედ იქ სცადა მან პირველად ძალები კინოწარმოებაში. „ბევრი ფილმი გადავიღე 8 მმ-იან კამერით“, — გაიხსენა მან 2016 წელს. „მაგრამ უბრალოდ ვერთობოდი — ვიღებდი ჩემს მეუღლეს საყიდლებზე, ან ბაზრის ქუჩებს, ჩვეულებრივ რაღაცებს, რასაც ყველა აკეთებს, როცა პირველი კამერით ერთობა... არაფერი არასოდეს გამოსულა სააშკარაოზე. წლებია არ გადამიხედია — არც კი ვიცი სად არის. არასოდეს დამონტაჟებულა ან სხვა რამ. ჩვენ მას უბრალოდ გასართობად ვუყურებდით და ეს იყო ყველაფერი.“ როდესაც ვაიზმანი შტატებში დაბრუნდა, ბოსტონში სამართალს ასწავლიდა. მას სძულდა ეს სამსახური, მაგრამ სისხლის სამართლის კურსის ფარგლებში, სტუდენტები ბრიჯუოტერის სახელმწიფო საავადმყოფოში წაიყვანა, სადაც დააკვირდა, თუ როგორ ცუდად ეპყრობოდნენ ფსიქიკურად დაავადებულ პატიმრებს. საავადმყოფოში გადაღების ნებართვის მიღების შემდეგ, მან დაახლოებით ერთი თვე დაჰყო პატიმრებისა და პერსონალის გადაღებაში, ასახავდა ჯოჯოხეთურ პირობებს — მათ შორის იძულებით სიშიშვლისა და დამამცირებელ ნიჭიერების შოუებს — მშვიდი, ნათელი ხედვითა და ობიექტურობით, რამაც კადრები კიდევ უფრო გამამტყუნებელი გახადა. ვაიზმანი იბრძოდა იურიდიულ ბრძოლებში, რომლებიც „ტიტიკატ ფოლისის“ აკრძალვას ცდილობდნენ იმ უხეში სიმართლის გამო, რომელიც მან გამოააშკარავა, მაგრამ ფილმი ციხის ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე შოკისმომგვრელ პორტრეტად რჩება. მან ასევე დააფუძნა ის გამარტივებული მიდგომა, რომელსაც ვაიზმანი მომდევნო თითქმის 60 წლის განმავლობაში მისდევდა. „მომწონდა ამ სტილში მუშაობა“, — განმარტა მან 2016 წლის პროფილში. „მეჩვენებოდა, რომ ეს იყო შესაბამისი სტილი გამოსაყენებლად, როდესაც ვცდილობდი გადამეღო ფილმები რეალურ სიტუაციებზე, სადაც ადამიანებს არაფერს ვთხოვდი, განსაკუთრებით ჩემთვის. და ხელის კასეტური ჩამწერის, ხელის კამერის და ხელოვნური განათების გარეშე გამოყენება ამას ხელს უწყობდა. იდეა ყოველთვის იყო, რომ რაც შეიძლება მეტი განსხვავებული ასპექტი აღმებეჭდა ფილმზე იმის, რაც მსოფლიოში ხდება.“ სიცოცხლის ბოლომდე ვაიზმანი თითქმის ყოველწლიურად ახალ დოკუმენტურ ფილმს იღებდა, რომელთა მარტივი სახელწოდებები მათ თემატიკას ასახავდა: „საშუალო სკოლა“, „კანონი და წესრიგი“, „საავადმყოფო“, „ძირითადი წვრთნა“. ცენტრალური ფიგურის თავიდან არიდებით, მისი ფილმები ცდილობდნენ გაეგოთ იმ ადგილების შიდა მუშაობა, სადაც ის იღებდა. „იმდენი ფილმი მქონდა ნანახი, რომლებიც ერთ მომხიბვლელ ინდივიდს მიჰყვებოდა, იქნებოდა ეს კინოვარსკვლავი თუ როკ-ვარსკვლავი, რომ ვფიქრობდი, უფრო საინტერესო იქნებოდა ისეთი ფილმის გადაღება, რომელშიც ადგილი იქნებოდა ვარსკვლავი“, — თქვა მან ერთხელ. „არსებითად, რაც მას შემდეგ ვაკეთებ, ბუნებრივი ისტორიის ერთგვარი ფორმაა. ვცდილობ შევხედო რა ხდება, რათა აღმოვაჩინო რა სახის ძალაუფლებრივი ურთიერთობები არსებობს და განსხვავებები იდეოლოგიასა და პრაქტიკას შორის იმის მიხედვით, თუ როგორ ეპყრობიან ადამიანებს. ფილმებს გამაერთიანებელი თემაა ადამიანების დამოკიდებულება ავტორიტეტთან.“ ის ყოველ ახალ სივრცეში წინასწარი წარმოდგენების გარეშე შედიოდა, კამერას მიმართავდა იმისკენ, რაც მის ინტერესს იწვევდა და ელოდებოდა, რა განვითარდებოდა. მის ფილმებს იშვიათად ჰქონდათ მოწესრიგებული თხრობა — დოკუმენტური ფილმების კონვენციების კიდევ ერთი მაგალითი, რომელიც მას არ მოსწონდა — და, ამის ნაცვლად, ქმნიდნენ განცდას, თუ როგორი იქნებოდა, მაგალითად, ცენტრალურ პარკში ან ლონდონის ეროვნულ გალერეაში დროის გატარება.