ტერმინ „მისტიკური ფილმის“ გაგონებისას, შესაძლოა, სხვადასხვა ტიპის ნამუშევარი გაგახსენდეთ. შესაძლოა, პირდაპირ კლასიკური, ინტრიგებით სავსე „ვინ გააკეთა ეს?“ ტიპის ფილმები გაიფიქროთ, ეჭვმიტანილთა დიდი ანსამბლით. ან იქნებ პირქუშ დეტექტიურ პროცედურულ ფილმებზე გადახვიდეთ, სადაც კანონის გაწამებული მსახურები მტკიცებულებებსა და ქალაქის ქუჩებს ეძებენ ეჭვმიტანილის საპოვნელად. ან შესაძლოა, უფრო აბსტრაქტულად მიუდგეთ და განსაკუთრებული ინდივიდების ფსიქოლოგიურ დილემებზე დაფიქრდეთ, რომლებიც ამოხსნას ელოდებიან. მისტიკის ჟანრი, როგორც ყოვლისმომცველი კონცეფცია, წარმოუდგენლად ინკლუზიურია, რაც საშუალებას აძლევს ქვეჟანრების ფართო სპექტრს, შეითვისოს ინტრიგისა და ცნობისმოყვარეობის ეს ელემენტები. არსებობს ათობით და ათობით ფილმი, რომელიც სავსებით სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს დიდ მისტიკურ ნამუშევრად, რადგან ეს კონცეფცია არ შემოიფარგლება კინემატოგრაფიის ერთი ტიპით – კითხვის გაშიფვრის სურვილი ბუნებრივად უკავშირდება თხრობის არსს. წარმოგიდგენთ ყველა დროის 15 საუკეთესო მისტიკურ ფილმს, რეიტინგის მიხედვით. „ვინ ჩარჩა კურდღელი როჯერი?“ (Who Framed Roger Rabbit) – ამ ფილმის ცოცხალი მოქმედებისა და ხელით დახატული ანიმაციის ჰიბრიდზე შთამბეჭდავი მხოლოდ მისი ფილმ-ნუარის ტროპების პასტიშია. რობერტ ზემეკისის, ინდუსტრიის ერთ-ერთი წამყვანი ტექნოლოგიური ფეტიშისტის, ეს ტექნიკური საოცრება მისი ექსპერიმენტული კინემატოგრაფიული ინჟინერიის ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილად განხორციელებული მიღწევაა და გიჟური მულტფილმის ანარქიისა და არქეტიპული „ჰარდ-ბოილდ“ დეტექტიური ნუარის ულტრა-სპეციფიკურ კვეთაზე მდებარეობს. ბობ ჰოსკინსი განასახიერებს ლოს-ანჯელესის დაღლილ დეტექტივ ედი ველიენტს, ადამიანს, რომელსაც ცუდი დამოკიდებულება აქვს ისედაც შევიწროებული „ტუნების“ (Toons) მუშათა კლასის მიმართ, მაგრამ მაინც იძულებულია დაეხმაროს შემაშფოთებელი საქმის ამოხსნაში, როდესაც, როგორც ჩანს, ვარსკვლავი კურდღელი როჯერი (ჩარლზ ფლაიშერი) მკვლელობაშია ჩარჩენილი. „ვინ ჩარჩა კურდღელი როჯერი?“ ცოცხალი მოქმედებისა და ანიმაციის ჰიბრიდი ისეთ დონეზე აიყვანა, რომელსაც დღემდე ვერავინ შეეხო. შეგიძლიათ დარწმუნებული იყოთ, რომ სხვა ფილმი არ იქნება, სადაც მიკი მაუსი და ბაგს ბანი გამოჩნდებიან, ტომი-განით შეიარაღებული ქრცვინები იმოქმედებენ და ბოროტი კრისტოფერ ლოიდი ტუნებს მჟავაში ჩაგდებით სასტიკად სიკვდილს მიუსჯის. ეს არის ზემეკისის მიერ ამ კლასიკით მიღწეული მაგია. მისტიკურ ფილმად, „შვიდი“ (Seven) შესაძლოა, ამ სიაში არსებული ყველა ფილმიდან ყველაზე მიმზიდველი საწყისი სიუჟეტი ჰქონდეს. მისი საწყისი სიუჟეტი სახელწოდებაშივეა: შეუთავსებელი მკვლელობის გამომძიებლები დევიდ მილსი (ბრედ პიტი) და უილიამ სომერსეტი (მორგან ფრიმანი) სადისტური სერიული მკვლელის ვინაობის დადგენის გზას ადგებიან, რომლის მსხვერპლნიც შვიდ მომაკვდინებელ ცოდვას სჩადიან. ფინჩერი და კომპანია აუდიტორიას გამოწვევას უგდებენ, ამ მკვლელობის საიდუმლოს რაღაც მახრჩობელა და მჩაგვრელ, ზოგჯერ თითქმის აპოკალიფსურ ნამუშევრად აქცევენ. მართლაც, „შვიდის“ სიბინძურე, ჭუჭყი და მიანიშნებული გარყვნილება ზოგადი აუდიტორიისთვის რთული მოსანელებელი შეიძლება იყოს — მას ზოგჯერ მოიხსენიებენ, როგორც „წამების პორნო“ ჟანრის წინამორბედს, რომელიც „ხერხის“ (Saw) მსგავს ფილმებთან ერთად გამყარდა, შედარება, რომელიც ფინჩერის აზრით, მისი ფილმის მემკვიდრეობას ლაქას ადებს. მაგრამ „შვიდი“ ხაზს უსვამს მის ცენტრში არსებულ ორ ტრაგიკულ, რეალისტურ შესრულებას და ტკბება მისი ცენტრალური თავსატეხის დამაჯერებელი ამოხსნით, რომელსაც ცნობილი, საშინელი, უკაცრიელი დასასრული აქვს. თუ ჯერ არ იცით, როგორ მთავრდება „შვიდი“, მიეცით ფილმს უფლება, გაგატაროთ გახრწნილი სამყაროდან მის პირქუშ ფინალურ მომენტებამდე, და მიხვდებით, რატომ გაუძლო ამ პროცედურულმა ნამუშევარმა დროის გამოცდას, თავისი მსგავსი ფილმებისგან განსხვავებულად. შესაძლოა, „ბლერვიჩის პროექტს“ (The Blair Witch Project) უფრო სწრაფად აღწერთ, როგორც „ფაუნდ ფუთეჯ“ (found footage) საშინელებათა ფილმს, ვიდრე „მისტიკურს“, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ფილმი ბუნდოვანებისა და საიდუმლოების საძირკველზე არ დგას. 1999 წლის ეს მნიშვნელოვანი, შემზარავი ფილმი, რომლის რეჟისორები არიან დენიელ მაირიკი და ედუარდო სანჩესი, მიჰყვება სტუდენტების ჯგუფს, რომლებიც მერილენდის ხშირ ტყეებში სამოყვარულო დოკუმენტურ ფილმს იღებენ, რათა ბლერვიჩის ურბანული ლეგენდის შესახებ სიმართლე გაარკვიონ. ბუნებრივია, ტრიო იმაზე მეტს იღებს, ვიდრე ელოდა. „ბლერვიჩის პროექტი“ პოპ-კულტურის ფენომენად იქცა საშინელებათა ჟანრისადმი თავისი მიდგომის გამო და იმიტომაც, რომ მისი მისტიკური ელემენტები რეალურ ცხოვრებაში გადავიდა. იმ დროს, როდესაც ინტერნეტი ჯერ კიდევ განვითარებადი საკომუნიკაციო არხი იყო მსოფლიოს უმეტესი ნაწილისთვის და მსგავს ფილმს შეეძლო თავისი საიდუმლოებები შეენარჩუნებინა, „ბლერვიჩის პროექტი“ რეალურ „სნაფ“ (snuff) დოკუმენტურ ფილმად გაიყიდა, სადაც მთავარი მსახიობებისთვის დაკარგული ადამიანების შესახებ ფლაერები იყო შექმნილი და მთელი ყალბი ბლერვიჩის დოკუმენტური ფილმი გადიოდა Sci-Fi Channel-ზე. თავად ფილმიც რჩება თავშეკავებული, დასასრულით, რომელიც კვლავ გამაგიჟებელი და იდუმალია. „ბლერვიჩის პროექტის“ საშინელება ყოველთვის მისი გაურკვევლობიდან მომდინარეობდა და მისი უდიდესი საშინელებების დამალვა მას ისევე დიდ მისტიკად აქცევს, როგორც საშინელებათა ფილმად. კრისტოფერ ნოლანის „პრესტიჟი“ (The Prestige) არის ფილმი, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე უშუალო და მიმზიდველი საიდუმლოების ფორმის – მაგიური ილეთის ხელოვნების გარშემოა აგებული. ფილმის სიუჟეტი იმ გამოცანის გარშემო ტრიალებს, თუ როგორ შეასრულონ ისეთი მოქმედებები, რომლებიც ბუნებისა და ფიზიკის კანონებს ეწინააღმდეგება. ჰიუ ჯეკმანი განასახიერებს რობერტ ანგიერს, ხოლო კრისტიან ბეილი – ალფრედ ბორდენს, ორ ჯადოქარს, რომლებიც ერთმანეთის კარიერას პატივისცემითა და ბოროტებით უტრიალებენ... სანამ ბორდენი არ შეასრულებს