რატომ გვიზიდავს განგსტერული ფილმები? ჟანრის ფენომენი და საკვანძო ნამუშევრები

რატომ იზიდავს აუდიტორიას განგსტერული ფილმები ასე ძალიან? მიუხედავად იმისა, რომ რეალურ ცხოვრებაში განგსტერები მოსახლეობის უმცირეს ნაწილს შეადგენენ, უამრავი მაყურებელი მიედინება კინოთეატრებში, რათა უყუროს მაფიის ბოსებს, მკვლელებს, კონტრაბანდისტებს და თუნდაც წვრილმან ქურდებს, რომლებიც ვერცხლის ეკრანზე იბრძვიან. რა თქმა უნდა, ასეთი ფილმები უნიკალურ მღელვარებას გვთავაზობს, და ორგანიზებული დანაშაულის სამყარო შედარებით განცალკევებული ინტერესის საგანია უმეტესობისთვის. თუმცა, საზოგადოების ინტერესი განგსტერული დრამების მიმართ მხოლოდ ამით არ შემოიფარგლება – ყოველ შემთხვევაში, ქვეჟანრის ყველაზე პოპულარული ფილმების მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ. განგსტერული ფილმები ხშირად აჩვენებს რთულ, თუ არა შეუძლებელ გადაწყვეტილებებს, რომელთა მიღებაც ზოგიერთ ადამიანს უწევს მათი გაზრდის ადგილისა და დროის, ან თუნდაც მათი გარეგნობის გამო. ამრიგად, ეს ფილმები გვაძლევს ადამიანის ბუნების, ნახირის ინსტინქტის და იმის დაუნდობელ ხედვას, თუ რამდენად შორს წავლენ ინდივიდები საკუთარი გადარჩენის უზრუნველსაყოფად. წინ, დღემდე ყველაზე გასართობი და ზემოქმედების მქონე განგსტერული ფილმები. 1983 წლის ფილმის „ნაიარევი სახე“ წარმატებიდან ათი წლის შემდეგ, ბრაიან დე პალმამ გამოუშვა ფილმი „კარლიტოს გზა“, სადაც მთავარ როლებს ალ პაჩინო, შონ პენი და ლუის გუსმანი ასრულებენ. ედვინ ტორესის რომანების „კარლიტოს გზა“ და „დამატებითი საათები“ მიხედვით გადაღებული ფილმი კარლიტო ბრიგანტეს (პაჩინო) ცხოვრებას იკვლევს ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ბრიგანტე ცდილობს დანაშაულს თავი დაანებოს და პატიოსანი ცხოვრებით იცხოვროს, ის ნიუ-იორკის კრიმინალურ სამყაროში ისევ იძირება. „კარლიტოს გზა“ არის ნიუანსირებული კრიმინალური დრამა, რომელიც ცდილობს ახსნას ის ფაქტორები, რომლებიც დანაშაულებრივ რეციდივს იწვევს. თუმცა, დე პალმას „ნაიარევი სახეს“ მსგავსად, ის პრობლემურია თეთრკანიანი მსახიობების ლათინო პერსონაჟების როლებზე მიღებით. კარლიტო, ხომ, პუერტო-რიკოელი უნდა იყოს, და დე პალმას უარი ლათინო მსახიობის ამ როლში მიღებაზე – განსაკუთრებით პაჩინოს სასაცილო მცდელობის შემდეგ კუბური აქცენტით „ნაიარევი სახეში“ – საუკეთესო შემთხვევაში უმეცრებაა, უარეს შემთხვევაში კი ცრურწმენა. სერჯიო ლეონე ყველაზე ცნობილია თავისი ვესტერნებით, მათ შორის კლასიკური ნიმუშებით, როგორიცაა „კარგი, ცუდი და უღიმღამო“ (1966) და „ერთხელ დასავლეთში“ (1968). თუმცა, ნაკლებად ცნობილია მისი მასშტაბური განგსტერული ეპოსი „ერთხელ ამერიკაში“. 1984 წლის კლასიკაში მონაწილეობენ რობერტ დე ნირო, ელიზაბეტ მაკგოვერნი, ჯო პეში და ჯეიმს ვუდსი. „ერთხელ ამერიკაში“ დევიდ „ნუდლსი“ აარონსონი წლების შემდეგ უბრუნდება მშობლიურ ნიუ-იორკს. ფლეშბექების სერიის მეშვეობით, აუდიტორია იგებს მის მძიმე აღზრდაზე 1920-იან და 1930-იან წლებში, როდესაც ის ახალგაზრდა კონტრაბანდისტიდან ქვემო ისტ-საიდის სასტიკი მაფიის ბოსად იქცა. მოვლენებით სასტიკი, მაგრამ კინემატოგრაფიით მშვენიერი, „ერთხელ ამერიკაში“ არ არის მხოლოდ განგსტერული ისტორია, არამედ ნიუ-იორკული ისტორია. ჯონ სინგლტონის 1991 წლის ფილმი „ბიჭები უბნიდან“ შეიქმნა, როგორც მძაფრი, გარდამავალი ასაკის შესახებ მოთხრობილი ფილმი, რომელიც სამხრეთ ცენტრალურ ლოს-ანჯელესში გაზრდას ეხება. მომდევნო ათწლეულებში, თუმცა, ის სწრაფად იქცა კლასიკად, მოხვდა ათობით საუკეთესო სიის სათავეში და მოიპოვა აღიარება ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის ბიბლიოთეკისგან. „კარგი ბიჭების“ დასაწყისის მსგავსად, ის დეტალურად აღწერს პატიოსანი მშობლების და სახლის გარეთ არსებული მაცდური, ჰედონისტური გარემოს კონკურენტულ გავლენებს. სინგლტონის კინემატოგრაფიული ოსტატობის შესანიშნავი დასტურია ის, რომ „ბიჭები უბნიდან“ მისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი იყო. სინამდვილეში, მან კონცეფცია შეიმუშავა სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის კინოს სკოლაში განაცხადის შესატანად 1986 წელს. 1990 წელს დამთავრების შემდეგ, მან უფლებები Columbia Pictures-ს მიჰყიდა. ხშირად, კრიმინალური ფილმები იკვლევენ მაფიოზური ცხოვრების მღელვარებას, დეტალურად აღწერენ განგსტერული ცხოვრების აღმასვლასა და მწვერვალს, და ყველაზე დრამატულ დაცემებსაც კი ამაღელვებლად წარმოაჩენენ. მარტინ სკორსეზეს „ირლანდიელი“, თუმცა, ახალ პერსპექტივას გვთავაზობს. ის სწავლობს იმ ადამიანის ფსიქიკას, რომელიც სიბერის სიბრძნით უკან იხედება ახალგაზრდობის კრიმინალურ თავგადასავლებზე სინანულით. „ირლანდიელი“ გვთავაზობს თეორიას Teamster-ის ლიდერის ჯიმი ჰოფას (ალ პაჩინო) გაუჩინარების შესახებ, რომელიც ეფუძნება 2004 წლის ჩარლზ ბრანდტის წიგნს „მე მესმოდა, რომ სახლებს ხატავ“ (I Heard You Paint Houses). თეორია ამტკიცებს, რომ მაფიის მკვლელმა ფრენკ შირანმა ჰოფა მაფიის ლიდერის რასელ ბუფალინოს ბრძანებით მოკლა. რობერტ დე ნიროს შირანის როლში და ჯო პეშის ბუფალინოს როლში, ფილმი კინემატოგრაფიული ტრიუმფია, განწირული იმისთვის, რომ კლასიკად იქცეს. მიუხედავად იმისა, რომ ბრაიან დე პალმას 1983 წლის „ნაიარევი სახე“ დღეს უფრო ცნობილია, ჰოვარდ ჰოუკსის 1932 წლის შედევრი დიდწილად პასუხისმგებელია განგსტერულ ჟანრზე, როგორიც ის დღეს ვიცით. პოლ მუნის, ჯორჯ რაფტის და ბორის კარლოფის მონაწილეობით, ფილმი თავისუფლად ეფუძნება არმიტაჟ ტრეილის 1930 წლის ამავე სახელწოდების რომანს, რომელიც, თავის მხრივ, ალ პაჩინოს ცხოვრებით იყო შთაგონებული. „ნაიარევი სახე“ დეტალურად აღწერს იტალიელი ემიგრანტის ცხოვრებას, რომელიც ჩიკაგოში განგსტერი ხდება და უფროსის შეყვარებულს მისდევს, სანამ მისი და ერთ-ერთ ქვეშევრდომს მისდევს. უდავოდ, „ნაიარევი სახე“ დღევანდელი ყველაზე საყვარელი განგსტერული ფილმების წინამორბედი იყო. სკორსეზე ღიად საუბრობდა ფილმის გავლენაზე მისსავე ნამუშევრებზე, ბრაიან დე პალმამ მისი რიმეიქი გააკეთა, და ლუკა გუადაგნინოს, დევიდ აიერს და კოენების ძმებს სურდათ მისი კიდევ ერთხელ გაცოცხლება.