შედევრები, რომელთა ნახვაც მხოლოდ ერთხელ შეგიძლიათ, მაგრამ სამუდამოდ გახსოვთ

ყველა შედევრი ერთნაირი არ არის. ყოველი კლასიკური ფილმისთვის, რომლის ნახვაც განმეორებით, უსასრულოდ შეგიძლიათ, არსებობს ისეთი, რომელსაც ერთხელ ნახავთ და აღარასოდეს დაუბრუნდებით. იქნება ეს მათი თემატიკის თუ პრეზენტაციის გამო, ამ შედევრების ნახვა შეიძლება იყოს გამძლეობის ვარჯიში, რომელიც თქვენს ემოციებს გამოცდას უტარებს. რეალური და გამოგონილი ტრაგედიები, ტრავმები და ძალადობრივი ქმედებები ყველა ამ შედევრშია ასახული. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მათგანი შეიძლება გაცილებით ნაკლებად ექსპლიციტური იყოს, ვიდრე საშუალო სამოქმედო ან საშინელებათა ფილმი, ის გზები, რომლითაც რეჟისორები ახერხებენ შემაშფოთებელი მასალის ასახვას, შეგძრავთ და ბევრად დიდხანს დარჩება თქვენთან. თუ არ გინახავთ რომელიმე ამ ათი შედევრიდან, უნდა ნახოთ, მაგრამ ერთხელ ნახვაც საკმარისზე მეტი იქნება. ინგმარ ბერგმანის ცნობილმა, ოსკაროსანმა გაუპატიურება-შურისძიების დრამამ „ქალწულის წყარო“ (The Virgin Spring) შთააგონა საშინელებათა ფილმი „უკანასკნელი სახლი მარცხნივ“ (The Last House on the Left). მიუხედავად იმისა, რომ უეს კრეივენის რეჟისორობით გადაღებული ეს წმინდა ექსპლუატაციური ნაწარმოები შეიძლება ბერგმანის ფილმზე უფრო რთული სანახავი იყოს, „ქალწულის წყაროს“ ამაღლებული კინემატოგრაფია მას გრძელვადიან პერსპექტივაში ბევრად უფრო შემაშფოთებელს ხდის. ეს არის არტჰაუსის ფილმი, რომელიც არ არის შექმნილი შოკისმომგვრელი ან შემაძრწუნებელი ეფექტისთვის, არამედ შესასწავლად და გასაანალიზებლად, და რაც უფრო ღრმად შეისწავლით მას, მით უფრო ცუდად იგრძნობთ თავს. შუა საუკუნეების შვედეთში ვითარდება მოქმედება და ეფუძნება მე-13 საუკუნის ბალადა, ფილმი მოგვითხრობს ახალგაზრდა ქალზე, რომელიც სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი ხდება და კლავენ, მისი თავდამსხმელები კი მოგვიანებით, გაუცნობიერებლად, მის მშობლების სახლში პოულობენ თავშესაფარს. ძალადობის ეს საშინელი აქტი მშობლების მხრიდან ძალადობრივ შურისძიებას იწვევს და ფილმი, საბოლოოდ, სიცარიელის გრძნობას გიტოვებთ იმის ამაოების გამო, რაც მოხდა. ის ფაქტი, რომ ის ასე განსაცვიფრებლად არის შესრულებული და ცოცხლად გადაღებული ბერგმანის მრავალწლიანი თანამშრომლის, სვენ ნიქვისტის მიერ, არასდროს ხდის მას უფრო სასიამოვნო ან ნაკლებად შემზარავს. „ქალწულის წყარო“ თქვენზე აღიბეჭდება და მისი მოშორება რთულია. ანტი-საომარი შედევრი „მოდი და ნახე“ (Come and See) ისევე ეფექტურად ასახავს შეიარაღებული კონფლიქტის სისასტიკესა და განადგურებას, როგორც არასდროს სხვა ფილმს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ომის ფილმი შეიძლება ამცირებდეს ხოცვა-ჟლეტის ვისცერალურ დონეს, „მოდი და ნახე“ მას სრულად წარმოაჩენს და არასოდეს უკან არ იხევს. ომი ჯოჯოხეთია და ფილმს სურს, რომ ეს იცოდეთ, რაც არ უნდა რთული იყოს მისი ყურება. მისი მოქმედება ვითარდება მეორე მსოფლიო ომის დროს და გადმოცემულია საბჭოთა პერსპექტივიდან, როდესაც ახალგაზრდა ბელორუსი ბიჭი უერთდება წინააღმდეგობის მოძრაობას და ხდება ნაცისტების მიერ ჩადენილი სისასტიკისა და მისგან გამოწვეული საპასუხო ძალადობის მოწმე. რეჟისორ ელემ კლიმოვის ბოლო ფილმი, „მოდი და ნახე“, ომის ასახვაში არ პოულობს არანაირ აღფრთოვანებას ან დაძაბულობას, სამაგიეროდ, მხოლოდ განადგურებასა და სასოწარკვეთას გვთავაზობს. „ციცინათელების საფლავი“ (Grave of the Fireflies) კიდევ ერთი შემზარავი მეორე მსოფლიო ომის ფილმია, მაგრამ მისი ტრაგედია „მოდი და ნახეს“ შოკისმომგვრელ ძალადობასთან შედარებით უფრო მშვიდი და სევდიანი ფორმით ვითარდება. Studio Ghibli-ის მიერ წარმოებული ანიმაციური ფილმი მოგვითხრობს ომის სამოქალაქო დანაკარგებზე იაპონიაში მცხოვრები ორი პატარა და-ძმის პერსპექტივიდან, და თუ გესმით ამ სიის არსი, იცით, რომ მათ არაფერი კარგი არ ელის. კობეს ამერიკული დაბომბვის შემდეგ, და-ძმა სეიტა და სეცუკო დედის გარდაცვალების შემდეგ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან. საკვებისა და თავშესაფრის გარეშე დარჩენილთა გადარჩენისთვის ბრძოლა ასახავს იმ რეალობას, რომლის წინაშეც მრავალი მშვიდობიანი მოქალაქე დგას ომით განადგურებულ ქვეყნებში – თემა, რომელიც ხშირად არ აისახება ფილმებში, განსაკუთრებით დასავლურ კინოში. „ციცინათელების საფლავი“ გულსაკლავია და მისი აჩრდილები მოჩვენებითი ემოციებით დიდი ხნის განმავლობაში შეგაწუხებთ. კიდევ ერთი ომისდროინდელი დრამა, რომელსაც ცოტა თუ ნახავს ხელახლა, სტივენ სპილბერგის „შინდლერის სია“ (Schindler's List), რეჟისორის ერთ-ერთი უდიდესი მიღწევაა და უდავოდ ყველაზე შემზარავი სანახავია. ჰოლოკოსტი არის თემა, რომელსაც ცოტა რეჟისორი ბედავდა შეხებას ამ ფილმამდე, და ბევრი, ვინც ამის შემდეგ შეეხო, ემოციური მანიპულაციის მსხვერპლი გახდა, რაც ექსპლუატაციის ზღვარზე იყო. სპილბერგის ფილმი თავს არიდებს ამ ხაფანგებს და მიუხედავად იმისა, რომ მან შეიძლება რეალური ისტორიის უკან არსებული სიმართლე ოდნავ "შეამკოს", ის უდავოდ ემპათიური შედევრია. ოსკარ შინდლერი იყო ნაცისტური პარტიის წევრი და მდიდარი მრეწველი, რომელმაც 1000-ზე მეტი ებრაელი მოქალაქის სიცოცხლე გადაარჩინა მათ ქარხანაში დასაქმებით. საბოლოოდ, მან გაკოტრდა თავისი ჰუმანიტარული საქმიანობის შედეგად და მოგვიანებით უკვდავყოფილი იქნა სპილბერგის ფილმში, რომელიც თომას კენილიის რომანზე „შინდლერის კიდობანი“ იყო დაფუძნებული. ფილმი ტექნიკურად ისეთივე შთამბეჭდავია, როგორც სპილბერგის ნებისმიერი ნამუშევარი, მაგრამ აქ რეჟისორი იყენებს თავის გამჭრიახ ხედვას ვიზუალური თხრობისთვის უფრო დიდი ემოციური მიზნით, ჰოლოკოსტის ნამდვილი საშინელებების ქრონიკის შესაქმნელად, რაც მას ცოცხალს ხდის ისე, როგორც არც ერთ სახელმძღვანელოს არ შეეძლო. „შინდლერის სია“ კიდევ უფრო აქტუალურია უარყოფის ამ თანამედროვე ეპოქაში. თოდ სოლონძი არასოდეს ყოფილა რეჟისორი, რომელიც თავს არიდებდა გაბედულ ან უხერხულ მასალას, და მის შავ კომედიურ შედევრ „ბედნიერებაში“ (Happiness) ორივე სრულად არის წარმოდგენილი. ანსამბლური ფილმი, რომელიც სამ ცალკეულ ნარატივს მიჰყვება, რიგრიგობით შემზარავი, უხერხული და პირდაპირ საშინელებაა, რომელიც ანათებს...