„სილოს“ მოლოდინში? აღმოაჩინეთ „სადგური თერთმეტი“ – უნიკალური პოსტაპოკალიფსური დრამა

„სილოს“ მესამე სეზონის გამოსვლის თარიღის გარეშე, ლოდინი უსასრულო გახდა. პოსტაპოკალიფსური სამეცნიერო ფანტასტიკის მოყვარულები, რომლებიც კარგად გააზრებულ, პერსონაჟებზე ორიენტირებულ ამბებს ეძებენ, მსგავსად შთამბეჭდავი სანახაობის მოლოდინში არიან, რომელიც ამ სიცარიელეს შეავსებს. ბევრი პირქუში პოსტაპოკალიფსური დრამა არსებობს, მაგრამ ცოტა თუ შეედრება HBO-ს „სადგური თერთმეტის“ ემოციურ სიზუსტესა და ოსტატობას. ეს მინისერიალი დიდი ხნის განმავლობაში რჩება მაყურებლის გონებაში ტიტრების შემდეგაც კი. მისი რეპუტაცია თავისთავად მეტყველებს. „სადგური თერთმეტი“ თითქმის სრულყოფილი 98%-იან რეიტინგს ფლობს Rotten Tomatoes-ზე და მიიღო შვიდი Primetime Emmy ნომინაცია, რაც იშვიათი მიღწევაა შეზღუდული სამეცნიერო ფანტასტიკური დრამისთვის. ყოველწლიურად, ახალი მაყურებლები აღმოაჩენენ მას სტრიმინგ პლატფორმებზე და უკვირთ, როგორ გამოტოვეს ის, როდესაც 2021 წელს HBO Max-ზე გამოვიდა, სწრაფად ხვდებიან, რომ ის არა მხოლოდ კარგი, არამედ გამორჩეულია. „სილოს“ მსგავსად, „სადგური თერთმეტიც“ კატასტროფის შემდეგ გადარჩენის განსხვავებულ ხედვას გვთავაზობს, აქცენტს ადამიანებზე აკეთებს და არა სანახაობაზე. ტონები მკვეთრად განსხვავდება, თუმცა ორივე ნაწარმოები კოლაფსის ფონზე მყიფე იმედს იკვლევს. „სილოს“ მიწისქვეშა დისტოპიური კოშმარის შემდეგი თავის მოლოდინში, „სადგური თერთმეტი“ იდეალურ თანამგზავრად გვევლინება მიწის ზემოთ. ემილი სენტ ჯონ მანდელის ამავე სახელწოდების რომანზე დაფუძნებული „სადგური თერთმეტი“ იწყება გრიპის პანდემიით, რომელიც კაცობრიობის უმეტეს ნაწილს რამდენიმე კვირაში ანადგურებს. სიუჟეტი შემდეგ ათწლეულებით წინ მიიწევს, რათა გადარჩენილთა ცხოვრება წარმოაჩინოს. ცენტრში დგას კირსტენ რეიმონდი (მაკენზი დევისი), მსახიობი, რომელიც შექსპირის დასთან ერთად მოგზაურობს და ნანგრევებზე გაფანტულ დასახლებებში გამოდის. წინაპირობა ნაცნობად ჟღერს, მაგრამ შესრულება სულ სხვაგვარია. ძალადობაზე ან მუდმივ შიშზე დაყრდნობის ნაცვლად, სერიალი პრიორიტეტს ანიჭებს მეხსიერებას, ხელოვნებასა და ადამიანურ კავშირს. შოუ, თავისი არსით, მწუხარების, განკურნებისა და იმედის მნიშვნელობის კვლევაა, სადაც აპოკალიფსი მთავარი მოვლენის ნაცვლად ფონად გამოიყენება. „სადგური თერთმეტის“ თითქმის არახაზოვანი სტრუქტურა მის ზემოქმედებას აღრმავებს. მომენტები ათწლეულების განმავლობაში ეხმიანება ერთმანეთს, მცირე არჩევანი კი მომავალში ვრცელდება. მირანდა ქეროლი (დანიელ დედვაილერი), სერიალში ნაჩვენები გრაფიკული ნოველის „სადგური თერთმეტის“ შემქმნელი, თემატურ კავშირს ქმნის, რომელიც ყველაფერს აერთიანებს. მისი ხელოვნება სიცოცხლის ხაზი ხდება, იმის მტკიცებულება, რომ ისტორიებს შეუძლიათ ცივილიზაციის დასასრულს გადაურჩნენ. ვიზუალურად, „სადგური თერთმეტი“ განსაცვიფრებელია ზედმეტი პომპეზურობის გარეშე. ცარიელი ქალაქები, თოვლიანი ტყეები და სანთლებით განათებული თეატრები მხატვრული სინაზით არის გადაღებული. შედეგი უფრო ამრეკლავი ჩანს, ვიდრე მიტოვებული. ანტაგონისტიც კი, წინასწარმეტყველი (დანიელ ზოვოტო), კომპლექსურად არის წარმოდგენილი, აქცენტი ტრავმაზე კეთდება და არა კარიკატურულ ბოროტებაზე. რაც მთავარია, „სადგური თერთმეტი“ აცნობიერებს, რომ მხოლოდ გადარჩენა საკმარისი არ არის. ის სვამს კითხვას, რისთვის ღირს ცხოვრება სამყაროს დასასრულის შემდეგ. მუსიკა, შესრულება და საზოგადოება წინააღმდეგობის აქტებად იქცევა. ცოტა პოსტაპოკალიფსური შოუა ასეთი ჰუმანური და კიდევ უფრო ცოტა ახერხებს იყოს ასეთი იმედისმომცემი ემოციური სიმძიმის დაკარგვის გარეშე. თანამედროვე პოსტაპოკალიფსური სატელევიზიო შოუები ხშირად სისასტიკეზე ამახვილებენ ყურადღებას. „მოსიარულე მკვდრები“ მზარდ საფრთხეებსა და ძალადობრივ დაპირისპირებებზე აგებს სიუჟეტს, ხოლო „ბოლო ჩვენგანები“ შემზარავ გადარჩენის საშინელებათა ჟანრშია გადაწყვეტილი. ორივე ეფექტურია, მაგრამ მათი სამყაროები დაუნდობლად დამსჯელურია, სადაც ოპტიმიზმი ხანმოკლეა და ნდობა – საშიში. „სადგური თერთმეტი“ მიზანმიმართულად საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს. კონფლიქტი არსებობს, თუმცა ის იშვიათად განსაზღვრავს ნარატივს. იმის ნაცვლად, რომ იკითხოს, ვინ მოკვდება შემდეგი, შოუ ფოკუსირებულია იმაზე, თუ როგორ აღადგენენ ადამიანები კულტურას. მოგზაური მსახიობების მიერ შექსპირის პიესების დადგმა ისეთივე მნიშვნელოვანი ხდება, როგორც საკვების ან თავშესაფრის პოვნა, რაც გადარჩენის ნამდვილ მნიშვნელობას განსაზღვრავს. „ფოლაუტის“ ფეთქებადი მოქმედებებთან ან „თოვლის მატარებლის“ მკაცრ მილიტარიზმთან შედარებით, „სადგური თერთმეტი“ თითქმის მედიტაციურად აღიქმება. ეპიზოდები დიალოგებზე, საერთო ტრაპეზებზე და ბუნებაში წყნარ სეირნობაზე ჩერდება. აპოკალიფსი მუდმივი ხმაური არ არის. ეს არის მოგონება, რომელსაც ყველა განსხვავებულად ატარებს. ასეთი მიდგომა მინისერიალს იშვიათ ემოციურ ტექსტურას ანიჭებს. „სადგური თერთმეტის“ მეორეხარისხოვანი პერსონაჟები სრულყოფილად არიან განვითარებულნი და არ არიან ერთჯერადები. არტურ ლინდერი (გაელ გარსია ბერნალი), რომელიც ძირითადად ფლეშბექებში ჩანს, მთელ ისტორიას აყალიბებს მის მიერ დატოვებული ურთიერთობებით. ცოტა შოუშია, ნებისმიერ ჟანრში, წარსული და აწმყო ასეთი ელეგანტურობით შერწყმული. სანახაობის გვერდის ავლით, „სადგური თერთმეტი“ მარადიული ხდება. ის არ არის მიბმული ერთ გადახვევასა თუ მონსტრზე. ის ადამიანებზეა, რომლებიც დანაკარგს უმკლავდებიან და მაინც ხელოვნებას ირჩევენ. სწორედ ეს ადამიანური ფოკუსი გამოარჩევს მას თანატოლების უმეტესობისგან და ახალი მაყურებლის აღმოჩენის საშუალებას აძლევს მას წლების შემდეგაც. „სადგური თერთმეტისა“ და „სილოს“ შედარება ნაკლებად ეხება ხარისხს და უფრო მეტად – ფილოსოფიას. ორივე ზედმიწევნით არის შექმნილი და პერსონაჟებზეა ორიენტირებული, მაგრამ ისინი სამყაროს დასასრულს რადიკალურად განსხვავებული კუთხით უდგებიან. ერთი გარედან უყურებს საზოგადოებასა და განკურნებას, მეორე კი შინაგანად იჭრება საიდუმლოებასა და კონტროლში. „სადგური თერთმეტი“ ემოციური სიღრმით გამოირჩევა. მისი ანსამბლური სტრუქტურა და დროში ნახტომები ქმნის კაცობრიობის თავისთავად აღდგენის ფართო პორტრეტს. ოპტიმიზმი დამსახურებულია და არა გულუბრყვილო. პერსონაჟები ამუშავებენ ტრავმებს, ქმნიან ოჯახებს და ხელახლა პოულობენ მიზანს, რაც მომავალს მყიფეს, მაგრამ შესაძლებელს ხდის.