„სჯობს იყო ღორი, ვიდრე ფაშისტი“ – „პორკო როსოს“ მარადიული გზავნილი

სტუდია „გიბლის“ ფილმებს არასდროს უშინებიათ მძიმე თემები, მაგრამ ზოგიერთი ნამუშევარი სხვებზე მეტად გამოირჩევა ისეთი იდეებით, რომლებსაც უფროსი აუდიტორია უკეთ აღიქვამს. ეს განსაკუთრებით ეხება 1992 წლის ფილმს, „პორკო როსოს“, რომელიც გამოირჩევა, როგორც პოლიტიკურად დატვირთული ნარატივი, რომელიც იკვლევს, თუ როგორ აყალიბებს იმედგაცრუება და წინააღმდეგობა პროტაგონისტის მოგზაურობას. ყველაზე შთამბეჭდავი ისაა, რომ ერთი ციტატა სრულად ასახავს როგორც ფილმის არსს, ასევე სტუდია „გიბლისა“ და მისი შემქმნელის, ჰაიაო მიაძაკის იდეალებს. ათწლეულების შემდეგაც კი, ფილმი და მისი მნიშვნელობა გამოირჩევა თავისი დაუმორჩილებლობისა და თავისუფლების გამოხატვით, რაც დღეს უფრო ძლიერად ჟღერს, ვიდრე ოდესმე. „პორკო როსო“ მოგვითხრობს მარკო „პორკო“ პაგოტზე, პირველი მსოფლიო ომის ყოფილ ტუზ-პილოტზე, რომელიც ახლა, როგორც ანთროპომორფული ღორი, დაქირავებულ მონადირედ მუშაობს ადრიატიკის ზღვაზე. 1930-იანი წლების დასაწყისში ვითარდება მოქმედება და ფილმი ასახავს დიდ დეპრესიასა და ბენიტო მუსოლინის ფაშისტური რეჟიმის აღზევებას. „პორკო როსო“ ასახავს ომისშემდგომი ევროპის დუღილის წერტილს ომთაშორის პერიოდში, ასევე ავიაციის ოქროს ხანის (1919-1939) რომანტიზებულ ხედვას. მიუხედავად ფილმში არსებული დაძაბულობისა, სიუჟეტი ასევე დიდ ყურადღებას ამახვილებს თავისუფლებაზე, საოცრებასა და ფრენის სიხარულზე. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი მძიმე თემებს ეხება, ის დიდწილად მსუბუქი სათავგადასავლო ნაწარმოებია. თუმცა, ყოველთვის ფილმის ღრმა თემები იქცევდა ჩემს ყურადღებას. „პორკო როსო“ შესაძლოა ყველა ასაკისთვის იყოს განკუთვნილი, თუმცა მისი მომწიფებული კვლევა სინანულის, გადარჩენილის დანაშაულის გრძნობისა და თავისუფლების ძიების შესახებ მას ასე მძლავრსა და ემოციურად დატვირთულს ხდის. პორკოს ღირებულებები და ზნეობრივი პრინციპები, თუმცა ხშირად ცინიკური, მისი სურვილიდან მომდინარეობს, იცხოვროს საკუთარი წესებით. თავისი მიმზიდველი სიუჟეტის გარდა, „პორკო როსო“ სტუდია „გიბლის“ ერთ-ერთი უდიდესი ფრაზის სამშობლოცაა, რომელიც სტუდიასაც და მიაძაკის რწმენასაც გამორჩეულ იდენტობას უქმნის. პორკო ამ ციტატას თავდაჯერებულად წარმოთქვამს: „სჯობს იყო ღორი, ვიდრე ფაშისტი“, ისეთი დარწმუნებულობით, რომელიც კამათის ადგილს არ ტოვებს. ნაციონალიზმისა და ომის განდიდების წინააღმდეგ დაპირისპირებით, ის ინარჩუნებს საკუთარ ავტონომიას, ამავდროულად პატივს მიაგებს თავის გამოცდილებასა და ომის რეალობას. ამ ფრაზის წარმოთქმის მომენტისთვის, ფილმს უკვე ნაჩვენები აქვს მისი დროისა და გარემოს რეალობა. „პორკო როსო“ არსებობს მუსოლინის აღზევებული ფაშისტური რეჟიმის ჩრდილში, თუნდაც მხოლოდ როგორც ეკრანს მიღმა არსებული ანტაგონისტური ძალა, რომელიც ემუქრება პორკოს მსგავს დამოუკიდებელ პილოტებს კანონგარეშეებად ქცევას, აიძულებს მათ შეუერთდნენ იტალიის საჰაერო ძალებს ან დააპატიმრონ. თუმცა, პორკო არ ემორჩილება ამ მუქარას და აგრძელებს ფაშიზმის უარყოფას მონაწილეობაზე ან მორჩილებაზე უარის თქმით. ამით, პორკო შესაძლოა ირჩევს განდევნილის ცხოვრებას; თუმცა, ნაციონალიზმისა და ომის განდიდების წინააღმდეგ დაპირისპირებით, ის ინარჩუნებს საკუთარ ავტონომიას, ამავდროულად პატივს მიაგებს თავის გამოცდილებასა და ომის რეალობას. პორკოს ავტორიტარიზმის უარყოფა იყო ყველაფრის უარყოფა, რაც მან უშუალოდ განიცადა, მათ შორის ექსტრემალური ნაციონალიზმისა და მმართველი ძალებისადმი ბრმა მორჩილების საშიშროებები. მისი ყველაზე საკულტო ფრაზა ამას ასახავს, რადგან ის აქტიურად ირჩევს იზოლაციასა და პირად კომპრომისს მორჩილების ნაცვლად, ინარჩუნებს თავის თავისუფლებასა და ღირებულებებს, ნაცვლად იმისა, რომ დაემორჩილოს ფაშისტურ რეჟიმს. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი თითქმის სამნახევარი ათწლეულის წინანდელია, „პორკო როსო“ შესაძლოა დღეს უფრო აქტუალური იყოს, ვიდრე ოდესმე. პორკოს შეგნებული უარი ფაშისტურ რეჟიმებში მონაწილეობაზე, ძლიერ გზავნილს აგზავნის პირადი მთლიანობის შენარჩუნებისა და იმის შესახებ, თუ როგორ იწყება მორალური წინააღმდეგობა ყოველთვის შეგნებული არჩევანით. ეს ფარული ანტიფაშისტური, ანტიავტორიტარული და ანტი-საომარი გზავნილები ათწლეულების შემდეგაც კი მძლავრია. იმის გათვალისწინებით, რომ ავტორიტარიზმი განისაზღვრება თავისუფლების შეზღუდვით, ავტორიტეტული პირებისადმი უკონტროლო და ბრმა მორჩილებით, და სახელმწიფო სანქცირებული ძალადობით, რომელიც გამოიყენება ძალაუფლების შესანარჩუნებლად, ოპოზიციის ჩახშობისა და სოციალური თუ პოლიტიკური კონფორმიზმის აღსასრულებლად იმგვარად, რომ შეიარაღებული ჯგუფები მოქმედებენ მთავრობის სახელით მოქალაქეების დასაშინებლად ან მოსაკლავად და იძულებითი გადაადგილებისთვის, პორკოს დაუმორჩილებლობა არის გაბედული, ურყევი პოზიცია. იმის ჩვენებით, თუ როგორ ირჩევს პორკო წინააღმდეგობას მორჩილების ნაცვლად, ფილმი ადგენს ეთიკურ სტანდარტს, სადაც პროტაგონისტი მიისწრაფვის პირადი მთლიანობისკენ, ვიდრე ბრმა კონფორმიზმისკენ. თუმცა, იმის ნაცვლად, რომ პორკოს პოზიცია პირდაპირ გმირულად წარმოაჩინოს, ფილმი ამას ნათლად წარმოაჩენს, როგორც პირად გადაწყვეტილებას და არა საჩვენებელს. გარეგნულად, „პორკო როსო“ არის ფილმი ცინიკურ პირველი მსოფლიო ომის ტუზ-პილოტზე, რომელსაც მეტოქეობა აქვს ცის მეკობრეებთან, რთული ურთიერთობა მომღერალსა და ახლო მეგობარ ჯინასთან, და მისი კულმინაციური ბრძოლა ამერიკელ პილოტ დონალდ კერტისთან. თუმცა, სწორედ შუალედური მომენტები ავლენენ უფრო ღრმა, დამაფიქრებელ ამბავს. მიუხედავად იმისა, რომ ის აცხადებს, რომ „სჯობს იყო ღორი, ვიდრე ფაშისტი“, პორკოს ანთროპომორფული ფორმა მისი თვითიზღოებისა და გადარჩენილის დანაშაულის გრძნობის შედეგია, რასაც მივყავართ მის მიერ ნებისმიერი საზოგადოების უარყოფამდე, რომელიც ომსა თუ ფაშიზმშია ჩართული, რაც ისტორიულად ომის გამომწვევ მიზეზებთან იყო დაკავშირებული, მაგალითად, მუსოლინის დროს.