საეტაპო საქმე, რომელიც Meta-სა და YouTube-ს ახალგაზრდა მომხმარებლების დამოკიდებულებაში ჩათრევასა და მათი ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენებაში ადანაშაულებს, შესაძლოა, წლების განმავლობაში ჰქონდეს გავლენა სასამართლო დარბაზებზე. შესაძლოა, იგრძნოთ, რომ ყველა დამოკიდებულია ტელეფონზე, Instagram-სა და TikTok-ზე სქროლავს, ხანდახან გარემომცველი სამყაროს მიმართ ყურადღებას არ აქცევს. მაგრამ შეიძლება თუ არა სასამართლოში დამტკიცდეს, რომ ტექნოლოგიურმა გიგანტებმა, როგორიცაა Meta და YouTube, მიზანმიმართულად ჩაითრიეს ახალგაზრდები თავიანთ პროდუქტებში, რითაც ხელი შეუწყვეს შფოთვას, დეპრესიას და სხეულის დისმორფიას? ეს არის არგუმენტი საეტაპო სასამართლო პროცესში, რომელიც ამჟამად მიმდინარეობს ლოს-ანჯელესში, სადაც Instagram-ის ხელმძღვანელმა ადამ მოსერიმ ოთხშაბათს ჩვენება მისცა, რომ სოციალური მედიის გამოყენება არ არის „კლინიკური დამოკიდებულება“, ხოლო Meta-ს აღმასრულებელი დირექტორი მარკ ცუკერბერგი და YouTube-ის აღმასრულებელი დირექტორი ნილ მოჰანი უახლოეს კვირებში უნდა გამოცხადდნენ. ეს საპილოტე სასამართლო პროცესი ათასობით სარჩელიდან ერთ-ერთია, რომელიც ამტკიცებს, რომ Facebook-ისა და Instagram-ის მშობელმა კომპანია Meta-მ, YouTube-მა, TikTok-მა და Snap-მა — თავიანთი ჩართულობის დიზაინის მეშვეობით — ახალგაზრდები დამოკიდებულებაში ჩაითრიეს და სერიოზული ზიანი მიაყენეს. მოსარჩელეები იყენებენ 1990-იან წლებში თამბაქოს მსხვილი კომპანიების წინააღმდეგ გამოყენებულ სტრატეგიას, იმ მოტივით, რომ კომპანიებმა შეგნებულად ჩაითრიეს ახალგაზრდები აპლიკაციებზე, რომელთა მავნებლობის შესახებაც იცოდნენ. მარკ ლანიერმა, რომელიც ამ საქმეში მოსარჩელეს, 20 წლის კალიფორნიელ ქალს, სახელად ქეილი ჯი.ემ-ს წარმოადგენს, თავის ორშაბათის გახსნით სიტყვაში სამი საბავშვო კუბიკი აჩვენა და ნაფიც მსაჯულებს უთხრა: „ეს საქმე ისეთივე მარტივია, როგორც ABC. დამოკიდებულება, ტვინები, ბავშვები.“ წლების განმავლობაში იზრდება შეშფოთება იმის შესახებ, თუ რა გავლენას ახდენს სოციალური მედია ახალგაზრდებზე, ეს საკითხი გამოკვლეულია ისეთ დოკუმენტურ სერიალებში, როგორიცაა ლორენ გრინფილდის „სოციალური კვლევები“ და წიგნებში, მაგალითად ჯონათან ჰაიდტის „შფოთვარე თაობა“, ეს უკანასკნელი მთელი ქვეყნის მასშტაბით ხელს უწყობს სკოლებში ტელეფონების შეზღუდვის მცდელობებს. ამ საკითხმა მუდმივ ყურადღებას იპყრობდა კაპიტოლიუმის გორაზეც, სადაც მოსერიმ და ცუკერბერგმა წარსულში ბავშვთა უსაფრთხოებასა და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე კითხვებს უპასუხეს. ახლა, როდესაც მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანიების მიმართ საზოგადოების ღრმა სკეპტიციზმი ბოლოდროინდელმა გამოკითხვებმაც აჩვენა, ეს შიშები წარდგენილია ნაფიც მსაჯულთა წინაშე ლოს-ანჯელესში — და ვერდიქტმა შესაძლოა წლების განმავლობაში იქონიოს გავლენა სასამართლო დარბაზებზე. „ნაფიც მსაჯულთა ყოლა აშკარად რისკია კომპანიებისთვის,“ – განუცხადა TheWrap-ს კეიტ კლონიკმა, წმინდა იოანეს უნივერსიტეტის სამართლის ასოცირებულმა პროფესორმა. „ნაფიც მსაჯულებს შეუძლიათ დაბრუნდნენ და თქვან, რომ სტანდარტი მაღალი იყო, მაგრამ მოსარჩელეებმა ის დააკმაყოფილეს.“ თუმცა, თუ კომპანიები გაიმარჯვებენ, მან დაამატა, ამან შეიძლება გააძლიეროს აზრი, რომ მაშინაც კი, თუ სოციალური მედიისადმი დამოკიდებულება ეპოქის სულისკვეთებაშია, ის შეიძლება არ იყოს სიცოცხლისუნარიანი სამოქალაქო სარჩელი. Snap-მა და TikTok-მა გასულ თვეში მიაღწიეს შეთანხმებას მოსარჩელესთან, ხოლო Meta-მ და YouTube-მა სასამართლოში ბრძოლა არჩიეს და ამტკიცებენ, რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები პირდაპირ ვერ იქნება დაკავშირებული მათ პროდუქტებთან. ეს საქმე პირველია ცხრა დაგეგმილი საქმედან, რომელიც კალიფორნიის შტატის სასამართლოში განიხილება, და ის მაშინ მიმდინარეობს, როდესაც ნიუ-მექსიკოს გენერალურმა პროკურორმა ამ კვირაში ცალკე სარჩელი შეიტანა Meta-ს წინააღმდეგ, იმ მოტივით, რომ კომპანიამ ვერ დაიცვა ახალგაზრდები სექსუალური ექსპლუატაციისგან. სკოლის რაიონებისა და შტატის გენერალური პროკურორების მიერ აღძრული ფედერალური საქმეები ასევე დაგეგმილია ამ ზაფხულს განსახილველად. ლოს-ანჯელესის საქმე ასევე ამოწმებს საკომუნიკაციო წესიერების აქტის 230-ე მუხლის საზღვრებს, რომელიც დიდწილად იცავდა ტექნოლოგიურ კომპანიებს პასუხისმგებლობისგან მომხმარებლის მიერ გენერირებულ კონტენტზე, რომელიც მათ პლატფორმებზე იყო განთავსებული. მაგრამ აქ ბრალდებები ნაკლებად არის ორიენტირებული იმაზე, თუ რა გააზიარეს მომხმარებლებმა და უფრო მეტად კომპანიების პროდუქტის დიზაინის არჩევანზე, მათ შორის ისეთ ფუნქციებზე, როგორიცაა უსასრულო სქროლინგი და ავტომატური დაკვრა. კლონიკმა განაცხადა, რომ ტექნოლოგიური კომპანიები დიდი ხანია ამტკიცებენ, რომ მათი ალგორითმები ასახავს სარედაქციო განსჯას, ისევე როგორც გაზეთი წყვეტს რა მოხვდება პირველ გვერდზე, და შესაბამისად, დაცულია პირველი შესწორებით. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოებმა ეს დიდწილად მიიღეს, მისი თქმით, საკითხავია, შეუძლიათ თუ არა პლატფორმებს თავი აარიდონ პასუხისმგებლობას პროდუქტის დიზაინის არჩევანზე, რომელიც სავარაუდოდ მავნებელია. „ძნელია თქვა, ეს მომხმარებლის მეტყველებაა და ამავდროულად ჩვენი მეტყველებაა,“ – თქვა კლონიკმა. „ისინი ამ მომენტში ამას უპირისპირდებიან.“ კლონიკმა ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ლოს-ანჯელესისა და ნიუ-მექსიკოს საქმეები პროცედურულად და შინაარსობრივად განსხვავებულია: ერთი არის მოსარჩელე, რომელიც მოითხოვს ზიანის ანაზღაურებას ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის სავარაუდო ზიანის გამო, ხოლო მეორე აღძრულია შტატის გენერალური პროკურორის მიერ, რომელიც ამტკიცებს, რომ Meta-მ ვერ დაიცვა ბავშვები. მიუხედავად ამისა, ის ფაქტი, რომ ისინი ერთდროულად ვითარდება, აღწერილია როგორც „მარკ ცუკერბერგის კოშმარების გაყოფილი ეკრანი“, როგორც ამ კვირაში გაკეთებულ განცხადებაში Tech Oversight Project-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა საშა ჰავორთმა განაცხადა. „ეს არის თაობის სასამართლო პროცესები; ისევე როგორც მსოფლიო უყურებდა, თუ როგორ აგებინებდნენ პასუხს თამბაქოსა და ფარმაცევტულ გიგანტებს, ჩვენ პირველად ვიხილავთ ტექნოლოგიური გიგანტების აღმასრულებელ დირექტორებს, როგორიცაა ცუკერბერგი, ნაფიც მსაჯულთა წინაშე,“ – თქვა მან და დასძინა: „მსოფლიო გვიყურებს, Meta-ს ანგარიშსწორების დრო დადგა.“ ორშაბათს, ნიუ-იორკ თაიმსის ინფორმაციით, ლანიერმა YouTube და Instagram „ციფრულ კაზინოებად“ აღწერა, რომლებიც ბავშვების ყურადღებას იპყრობენ, რათა მათ სქროლინგი გააგრძელონ. „მათ უბრალოდ აპლიკაციები კი არ შექმნეს, არამედ ხაფანგები,“ – თქვა ლანიერმა. „მათ მომხმარებლები კი არა, დამოკიდებულები უნდოდათ.“ ლანიერმა კომპანიის შიდა დოკუმენტებზე მიუთითა, სადაც აღმასრულებლები ახალგაზრდა მომხმარებლების მოძიებაზე საუბრობდნენ.