რეჟისორ უილიამ ფრიდკინის გარდაცვალებამ კინოსამყაროში შოკის ტალღა გამოიწვია. სანამ ყველა მის კლასიკურ ნამუშევრებს – „ფრანგულ კავშირს“ და „ეგზორცისტს“ – ეხმაურება, დროა გავიხსენოთ მისი ერთ-ერთი ყველაზე დაუფასებელი ფილმი, 1977 წლის კლასიკური მოქმედებითი თრილერი „ჯადოქარი“! 1970-იანი წლები, ალბათ, ბოლო ათწლეული იყო, როდესაც კინოინდუსტრიას ჰყავდა მართლაც ავთენტური ავტორები. რეჟისორები, რომლებიც ფილმებს საკუთარი პირობებით, კომპრომისების გარეშე იღებდნენ; არა მხოლოდ ისინი, ვინც პატარა ინდი არტ-ფილმებს ქმნიდნენ, არამედ მსხვილი სტუდიების მხარდაჭერით მნიშვნელოვან პროექტებზე მომუშავეები. მარტინ სკორსეზეს, ფრენსის ფორდ კოპოლას, სტივენ სპილბერგის, ჯორჯ ლუკასის და ბრაიან დე პალმას მსგავსი რეჟისორები ამ ეპოქაში გამოჩნდნენ და ისეთ ფილმებზე იმუშავეს, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში შეინარჩუნებდნენ აქტუალობას. ამ სიაში კიდევ ერთი სახელი, რომლის დამატებაც შეიძლება, არის უილიამ ფრიდკინი, რომელმაც ამ პერიოდში ორი მყისიერი კლასიკა და ერთი გაუგებარი შედევრი შექმნა. კლასიკები აშკარაა: სამი წლის განმავლობაში ფრიდკინმა გადაიღო „ფრანგული კავშირი“ და „ეგზორცისტი“, ფილმები, რომლებიც, შესაბამისად, საუკეთესო პოლიციური ფილმისა და საუკეთესო საშინელებათა ფილმის ტიტულების მთავარი კანდიდატები არიან... ამაზე შეგიძლიათ კომენტარებში იკამათოთ... „ფრანგულმა კავშირმა“ მიიღო ოსკარები საუკეთესო ფილმისა და საუკეთესო რეჟისორისთვის, რამაც ფრიდკინი ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად კინორეჟისორად აქცია. „ეგზორცისტი“ ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი გახდა და თავისი ორი ოსკარიც მოიგო, რის შემდეგაც ფრიდკინი ღმერთად იქცა... ყოველ შემთხვევაში, საკუთარ გონებაში მაინც. ორი ასეთი აღიარებული და წარმატებული ფილმის შემდეგ ნებისმიერ რეჟისორს შეეძლო თავი დაუმარცხებლად ეგრძნო, ფრიდკინი კი ადამიანი იყო, რომელიც, საკუთარი აღიარებით, თავისივე შექმნილ აჟიოტაჟს უჯერებდა. როდესაც ამ ორი ფილმის შემდეგი პროექტის დრო დადგა, ფრიდკინმა საბოლოოდ „ჯადოქარზე“ შეაჩერა არჩევანი – საკმაოდ დაბალბიუჯეტიან თრილერზე, რომელსაც, მისი აზრით, ადვილად მოათავსებდა ბევრად უფრო მასშტაბურ პროექტზე გადასვლამდე. მაგრამ ბედს ფრიდკინისთვის სულ სხვა გეგმა ჰქონდა, რამაც მისი დაბალბიუჯეტიანი ფილმი ძვირადღირებულ და დამქანცველ წამოწყებად აქცია. მოემზადეთ, რადგან წინ ძალიან რთული გზაა; მყარად მოეკიდეთ და გაარკვიეთ, რა მოხდა ამ ფილმთან დაკავშირებით! „ჯადოქარი“ ეფუძნებოდა ფრანგი ავტორის, ჟორჟ არნოს 1950 წლის რომანს „შიშის საფასური“ (The Wages of Fear), რომელიც შემდგომში ლეგენდარულმა რეჟისორმა ანრი-ჟორჟ კლუზომ 1952 წელს ამავე სახელწოდების ფილმად აქცია. ორივე მოგვითხრობს ოთხი სასოწარკვეთილი მამაკაცის ამბავს, რომლებსაც ევალებათ არასტაბილური ფეთქებადი ნივთიერებებით სავსე სატვირთო მანქანების სახიფათო რელიეფზე გადატანა, რათა ნავთობის საბადოს ხანძრის შეჩერებაში დაეხმარონ. ერთი არასწორი მოსახვევი, ერთი დიდი ხტუნვა, ნიტროგლიცერინი ძალიან შეირყევა, ბუმი – ყველა მკვდარია. ფრიდკინი წიგნისაც და ფილმისაც თაყვანისმცემელი იყო და მიზნად ისახავდა კლუზოსეულ ვერსიაზე ბევრად უფრო მკაცრი ვერსიის შექმნას, ისეთი ფილმის, რომელიც ისეთივე ცინიკური იქნებოდა, როგორიც თავად რეჟისორი იყო. ფრიდკინი ყოველთვის ამტკიცებდა, რომ ეს ფილმის რიმეიკი არ არის, არამედ წიგნის კიდევ ერთი ადაპტაცია, თუმცა მან მაინც მიმართა კლუზოს, რათა ამ განახლებული ვერსიისთვის მისი კურთხევა მიეღო, რაც დათანხმებული იქნა. ფრიდკინი თავდაპირველად თავის ვერსიას გონივრულად პატარა ფილმად, გვერდითა პროექტად მოიაზრებდა, რომელსაც იაფად და სწრაფად გადაიღებდა, სანამ ლეგენდარული ბერმუდის სამკუთხედის შესახებ სამეცნიერო ფანტასტიკურ ეპოსზე, სახელწოდებით „ეშმაკის სამკუთხედი“ (The Devil’s Triangle), იმუშავებდა. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ მოვლენები ასე არ განვითარდა და „ეშმაკის სამკუთხედი“ არასდროს გადაღებულა – ძირითადად იმიტომ, რომ სტივენ სპილბერგმა შექმნა „მესამე ხარისხის ახლო კონტაქტები“, რომელიც, სავარაუდოდ, ბევრ მსგავს კონცეფციას შეიცავდა. ოთხი თვის განმავლობაში, „ველური ბანდის“ სცენარისტ უოლონ გრინთან ერთად „შიშის საფასურის“ სცენარზე მუშაობის შემდეგ, ფრიდკინი მზად იყო გადაეღო ფილმი, რომელიც, მისი აზრით, მისი მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდებოდა, ის დიდი ნამუშევარი, რომლითაც მას გაიხსენებდნენ. დომინიკის რესპუბლიკაში, სადაც ამინდი და პირობები სრულიად არაპროგნოზირებადი აღმოჩნდა, ფრიდკინის 2.5 მილიონი დოლარის ბიუჯეტით დაწყებული ფილმი საბოლოოდ 12 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა, სანამ საბოლოოდ დაახლოებით 22 მილიონი დოლარი არ დაიხარჯა – ზედმეტია იმის თქმა, რომ ეს 1976 წელს ძალიან ძვირადღირებული პროექტი იყო, თუნდაც მის კოლეგა სტივენ სპილბერგის „მესამე ხარისხის ახლო კონტაქტებზე“ დახარჯულ თანხაზე მეტი. სინამდვილეში, ბიუჯეტი საბოლოოდ იმდენად გაიზარდა, რომ მის კოპროდუსერობას ორი სტუდია – Universal და Paramount – დასჭირდა. ფრიდკინი „შიშის საფასურის“ საკუთარ ვერსიას რამდენიმე ძირითადი ასპექტით ცვლიდა; ყველაზე დრამატული ცვლილება ოთხი მთავარი პერსონაჟი იყო, რომლებიც კლუზოს ფილმში ღირსეულ მამაკაცებად იყვნენ წარმოჩენილნი, მაგრამ ფრიდკინი მათ ძალიან ნაკლოვან, მორალურად კორუმპირებულ პიროვნებებად აქცევდა – ერთ-ერთი პერსონაჟი ჩვენს პროტაგონისტს პირდაპირ „ნამდვილ ნაგავს“ უწოდებს. საშიში ნიტროს ტრანსპორტირება გამოსყიდვის მოგზაურობა იქნებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ფილმის პირველივე აქტიდან ვხედავთ, რომ ისინი მკვლელები და ქურდები არიან. მაშინაც და ახლაც, ფრიდკინი არასდროს იყო დაინტერესებული ტრადიციული კინოგმირებით. გარდა ამისა, ის „ჯადოქარს“ განიხილავდა, როგორც მეტაფორას მთელი მსოფლიოსთვის, სადაც უცნობებმა, რომლებსაც ერთმანეთი არ მოსწონთ, ერთად მუშაობის გზა უნდა იპოვონ; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ყველაფერი აფეთქდება. უდავოდ, მარადიული თემაა. კიდევ ერთი ძირითადი ცვლილება, ცხადია, სათაური იქნებოდა. როგორც ჩანს, ერთ-ერთი სამუშაო სათაური იყო „ბურთების გამტეხი“ (Ballbreaker), ხოლო მეორე, შესაფერისი – „დინამიტი“. მაგრამ სამხრეთ ამერიკაში კვლევის დროს