უკანასკნელი საუკუნის კინოშედევრები

ყველაფრის გათვალისწინებით, კინო წარმოუდგენლად ახალგაზრდა ხელოვნების ფორმაა. მიუხედავად ამისა, ამას ვერასდროს იტყვით იმ უამრავი შედევრის გათვალისწინებით, რაც ამ მედიუმმა უკანასკნელი 100 წლის განმავლობაში შემოგვთავაზა. 1926 წლიდან დღემდე, თაობების განმსაზღვრელი ფილმების რაოდენობა იმდენად დიდია, რომ მათი დათვლა შეუძლებელია, და ყველა მათგანი ამტკიცებს, რომ კინო — სწორად შესრულების შემთხვევაში — ნამდვილად შეიძლება სრულყოფილებას მიუახლოვდეს. თანამედროვე შედევრებიდან, როგორიცაა „მალჰოლანდ დრაივი“ („Mulholland Drive“), უცხოურ კლასიკებამდე, როგორიცაა „მეტროპოლისი“ („Metropolis“), გასული საუკუნის უდიდესი კინოშედევრებია მიზეზი, თუ რატომ არის ეს ასეთი საყვარელი ხელოვნების ფორმა. ემოციურიდან სასაცილომდე, ამაღელვებლიდან ნელა განვითარებად დრამამდე, ექსპერიმენტულიდან მასებისთვის განკუთვნილამდე — ეს ყველაფერი უმაღლესი დონის კინემატოგრაფიაა. მრავალფეროვნების მიზნით, ამ სიაში ყოველი ფრენჩაიზიდან მხოლოდ ერთი ფილმი შეიძლება მოხვდეს. ამის გარდა, ნებისმიერი სხვა რამ დასაშვებია. 2020-იან წლებში გამოვიდა რამდენიმე შესანიშნავი ფილმი, მაგრამ მხოლოდ ერთია ნამდვილად ღირსი, რომ გასული საუკუნის უდიდეს შედევრებს შორის მოხვდეს: შარლოტ უელსის „აფთერსანი“ („Aftersun“), ნახევრად ავტობიოგრაფიული დრამა ზრდასრულობის ასაკზე, რომელიც შესაძლოა ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე ემოციური ფილმი იყოს. დიახ, „აფთერსანი“ გულს მოგიჭერთ და გასრესს, როგორც გაზიანი სასმელის ქილა, მაგრამ ის ასევე ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი, პოეტური და ნაზი ფილმია ბოლო დროს. თურქულ კურორტზე მამა-შვილის დასვენების მარტივი სიუჟეტი უდავოა, მაგრამ ამ სიმარტივიდან უელსი იღებს ემოციური გულწრფელობისა და ხელოვნური რიტმის დონეს, რომელსაც ბადალი არ აქვს. კამერის მოძრაობა ყოველგვარი მოულოდნელი გზებით, პოლ მესკალისა და ფრენკი კორიოს განუმეორებელი შესრულება, გულისამაჩუყებელი დასასრული; ყველა ელემენტი სახეზეა იმისთვის, რაც უდავოდ მარადიული შედევრი აღმოჩნდება. იმის თქმა, რომ გვიანდელი დევიდ ლინჩი თავისი ხელობის ოსტატი იყო, არაფრის მთქმელი იქნება. ეს კაცი კინემატოგრაფიული სიურეალიზმის ისეთი საყრდენი იყო, რომ როდესაც ფილმი იწვევს იმავე სახის მაკაბრულ, ყოველდღიურ და სიზმარის მსგავს ტონს, რაზეც მისი ნამუშევრებია აგებული, მას „ლინჩიანად“ მოიხსენიებენ. მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ ავტორის შემოქმედება სავსეა შესანიშნავი ფილმებით, ისევე როგორც ნებისმიერ დიდ რეჟისორს, მასაც ჰქონდა magnum opus: „მალჰოლანდ დრაივი“. შემთხვევითი არ არის, რომ ეს ლინჩის ბოლოდან მეორე სრულმეტრაჟიანი ფილმი იყო. ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს რეჟისორის კარიერა თითქმის სამი ათწლეულის განმავლობაში ამისკენ მიდიოდა, ეს არის ჰოლივუდის ოცნების მწვავე კრიტიკა და ამავე დროს, იდენტობისა და სურვილის დამაფიქრებელი კვლევა. ეს 2000-იანი წლების ერთ-ერთი განმსაზღვრელი კინოშედევრია, ფილმი, რომელიც ნახევრად მთლიანად თავიდან იგონებს საკუთარ თავს და შედეგად, ტიტრების გამოჩენამდე, განუზომელ შთაბეჭდილებას ტოვებს. კინო ჯერ კიდევ ჩანასახოვან ეტაპზე იყო მე-20 საუკუნის დასაწყისში, განსაკუთრებით როგორც ამბის მოყოლის საშუალება და ხელოვნების ფორმა. თავისი მუნჯი ფილმების პერიოდში, კინო ჯერ კიდევ იწყებდა იმის დამტკიცებას, თუ რისი გაკეთება შეეძლო არა როგორც გასართობი პარკის ატრაქციონს, არამედ როგორც მეშვიდე ხელოვნებას. გერმანელი კინორეჟისორი ფრიც ლანგი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ევროპელი ფიგურა იყო კინოს ადრეულ დღეებში და „მეტროპოლისით“ მან პრაქტიკულად გამოიგონა ის, რასაც ახლა სრულმეტრაჟიან სამეცნიერო ფანტასტიკას ვუწოდებთ. გამოშვებული იმავე წელს, როდესაც აშშ-ში გაჩნდა ხმოვანი ფილმები, მუნჯი სამეცნიერო-ფანტასტიკური ეპოსი „მეტროპოლისი“ გასული 100 წლის ერთ-ერთი საუკეთესო სამეცნიერო-ფანტასტიკური შედევრია და შესაძლოა, ისტორიაში ყველაზე გავლენიანი სამეცნიერო-ფანტასტიკური ფილმიც კი. ყველაფერი, მისი ინოვაციური რეკვიზიტებიდან და პროდუქციის დიზაინიდან, ლანგის შთამბეჭდავი კამერული ნამუშევრით, მძლავრი შესრულებით და მარტივი, მაგრამ ძლიერი სცენარით, საფუძველი ჩაუყარა იმას, რასაც თითქმის ყველა მომავალი სამეცნიერო-ფანტასტიკის რეჟისორი გააკეთებდა. ჯორჯ ლუკასის „ვარსკვლავური ომების“ ფრენჩაიზი წარდგენას არ საჭიროებს. ის, ალბათ, ისტორიაში ყველაზე დიდი და საკულტო ტრანსმედიური ფრენჩაიზია, რომელიც მოიცავს არა მხოლოდ რამდენიმე შესანიშნავ სატელევიზიო შოუს, ვიდეო თამაშს, წიგნს და კომიქსს, არამედ ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე გასართობ სამეცნიერო-ფანტასტიკურ ფილმსაც. თუმცა, როდესაც საუბარი იმაზე მიდის, თუ რომელი „ვარსკვლავური ომების“ ფილმია საუკეთესო, პასუხი ყოველთვის ნათელია: ეს წოდება ირვინ კერშნერის „ეპიზოდი V — იმპერია პასუხს უტევს“ („Episode V — The Empire Strikes Back“) უნდა მიენიჭოს. ეს ბოლო 50 წლის ერთ-ერთი საუკეთესო კინოშედევრია, ნოვატორული გაგრძელება, რომელიც აშენებს ყველაფერს, რაც 1977 წელს „ეპიზოდი IV — ახალი იმედი“ („Episode IV — A New Hope“) შექმნა, ყოველგვარი სასიამოვნო გზებით. ეს არის კარგად ცნობილი „გმირის მოგზაურობის“ სიუჟეტი თავისი სრულყოფილებით, სავსე ჩამთრევი პერსონაჟების რკალებით, სიკეთისა და ბოროტების მარადიული თემებითა და ამაღელვებელი სამოქმედო სცენებით. მას აქვს, ალბათ, კინოს ისტორიაში ყველაზე საკულტო სიუჟეტური შემობრუნება, და მისი ბნელი დასასრული ერთ-ერთი საუკეთესოა სამეცნიერო-ფანტასტიკის ფილმების ისტორიაში. დიდი შვედი ავტორი ინგმარ ბერგმანი ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ევროპელი კინორეჟისორი იყო, თავისი ხელობის ოსტატი, რომელიც მუდმივად ქმნიდა ყველაზე დეპრესიულ არტჰაუს ფილმებს, რისი წარმოდგენაც შეიძლება. ის ხშირად იყენებდა ლამაზ სიურეალიზმს, და არც ერთი მისი ფილმი არ არის ისე გამაოგნებლად სიურეალისტური, როგორც მისი magnum opus, „პერსონა“ („Persona“). ეს არის ოდესმე გადაღებული ერთ-ერთი საუკეთესო უცხოური არტჰაუს ფილმი, დამაფიქრებელი დრამა ორმაგობისა და იდენტობის შესახებ, რომელსაც ბიბი ანდერსონი და ლივ ულმანი ამყარებენ.