ზურმუხტ ფენელის „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ადაპტაცია: ვიზუალური შედევრი თემატური კითხვებით

2024 წელს ფილმ „ნოსფერატუს“ სარეკლამო ტურნეს დროს, რეჟისორმა რობერტ ეგერსმა The Verge-ს განუცხადა, რომ ის „ნოსფერატუს“ ისტორიას „დემონი-საყვარლის ამბად“ განიხილავდა და სცენარის წერისას ხშირად უბრუნდებოდა ამ ჟანრის ერთ-ერთ უდიდეს ნაწარმოებს – ემილი ბრონტეს „ქარიშხლიან უღელტეხილს“. როგორც მან განმარტა: „პერსონაჟის სახით, ჰითკლიფი ნოველაში კეტის მიმართ აბსოლუტური ნაბიჭვარია და მუდმივად ისმება კითხვა, ნამდვილად უყვარს თუ არა ის, თუ უბრალოდ სურს მისი ფლობა და განადგურება.“ მუდმივად არასწორად გაგებული და დამახინჯებულად დამახსოვრებული „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ არის კლასის, ლანდშაფტის, მემკვიდრეობითი ტრავმისა და იმპერიული შედეგების სასტიკი, გოთური შესწავლა, მაგრამ ის ასევე ეხება საზოგადოებრივი მოლოდინების დარღვევას, აკვიატების საფრთხეებს და იმას, თუ როგორ შეუძლია სიყვარულს ნამდვილად დაგვშალოს. პოპ-კულტურის მტკიცება, რომ ეს მხოლოდ „რომანსია“, იმდენად არასწორია, რომ პაროდიას ესაზღვრება, სწორედ ამიტომ არის ზურმუხტ ფენელის მიერ ბრონტეს რომანის ადაპტაცია (და ეს გადაჭარბებულია) ასეთი დამაბნეველი. ეს ფილმი არ არის დემონი-საყვარლის ისტორია, მაშინაც კი, თუ ის უდავოდ მისცემს სალაროებს საჭირო შოკს. როგორ უნდა შეაფასოს ადამიანმა ფილმი, რომელიც წყაროს მასალისგან ასე შორსაა და შეხვდეს მას თავისი პირობებით – მაშინაც კი, თუ ამ პირობების უკან არსებული შემოქმედებითი მოტივაცია საუკეთესო შემთხვევაში ღრმად პრობლემურია, უარეს შემთხვევაში კი პირდაპირ რასისტული – მით უმეტეს, როდესაც არსებობს „გათეთრებული“ ადაპტაციების დადგენილი ისტორია? „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ინტერპრეტაციად, ფენელის მიდგომა თემატურად მდიდარი ტექსტის მიმართ ბევრად უკეთესს ტოვებს სასურველს, მაგრამ როგორც 14 წლის თინეიჯერის აკრძალული რომანის ფანფიკის ინტერპრეტაციის კინემატოგრაფიული გადმოცემა – ის თვალწარმტაცია. „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ წარმოების კომპონენტები და შესრულება სანახაობრივია, მაგრამ თუ მაყურებელს ფილმით ტკბობისთვის არსებითად მთლიანად წიგნის დავიწყება სჭირდება, რატომ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს საერთოდ ადაპტაციაა? მიუხედავად იმისა, თუ ვინ რას ფიქრობს ზურმუხტ ფენელის წინა ნამუშევრებზე, „პერსპექტიული ახალგაზრდა ქალი“ და „სოლტბერნი“, ვერავინ უარყოფს, რომ მისი ესთეტიკური ხედვა მართლაც შეუდარებელია. „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ მისი ყველაზე თავდაჯერებული და რეალიზებული ფილმია და ყოველი კადრი სავსეა უმაღლესი ხარისხის საწარმოო დიზაინით, კოსტუმებით, თმისა და მაკიაჟის სტილით, კინემატოგრაფიითა და განათებით. კოსტიუმების დიზაინერმა ჟაკლინ დიურანმა („ბარბი“, „პატარა ქალები“) შექმნა მრავალი კაბა, რამაც ჩემი პრესის აუდიტორიის წევრებში ხმამაღალი ოხვრა გამოიწვია, ხოლო ერთ-ერთი მონტაჟის მომენტი, სადაც მარგო რობის ქეთი და შაზად ლატიფის ედგარ ლინტონი ფრენსის ფორდ კოპოლას „ბრემ სტოკერის დრაკულადან“ გადმოსულებს ჰგვანან, არის სტილისტური არჩევანი, რაზეც მთელი წელი ვიფიქრებ. პერიოდული რომანტიკული ისტორიები რისკავს, რომ ყველა სხვა ადაპტაციას დაემსგავსოს, მაგრამ „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ იღებს ანაქრონისტულ მიდგომას მოდასა და ინტერიერის დიზაინში, რაც წარმოუდგენლად ეფექტურია. საწარმოო დიზაინერი სიუზი დევისი („სოლტბერნი“, „კონკლავი“) იმსახურებს ყველა შესაძლო ჯილდოს კედლისთვის, რომელიც კეტის კანის მსგავსი იყო (მარგო რობის საკუთარი ხორცის მიხედვით), და კინემატოგრაფისტი ლინუს სენდგრენი („სოლტბერნი“, „ბაბილონი“) ფენელის ფანტაზიებს ვნების მდიდრულ ბუდეებად და კლასობრივი უთანასწორობის ჩვენებად აქცევს. უამრავი მომენტია, სადაც „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ ისე გამოიყურება, თითქოს მაყურებელი წიგნის გარეკანზე გადაჰყავს, და ვიზუალური ელემენტები ერთად მუშაობენ იმ პავლოვის ასოციაციაზე სათამაშოდ, რაც მაყურებელს, სავარაუდოდ, გვერდებზე დამალული სკანდალური ისტორიების წაკითხვისას უჩნდება. „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ვიზუალი იმდენად განსაცვიფრებელი და თვალშისაცემია, რომ თემატურ ხარვეზებს კიდევ უფრო იმედგაცრუებულს ხდის. ის ფილმს „შესანიშნავი კაბები, ლამაზი კაბები“ ადაპტაციად აქცევს, რაც ეკრანზე არსებულ ლამაზ, თუმცა არაპრაქტიკულ მიღწევებს ჩრდილავს. თუ რამე ვისწავლეთ „სოლტბერნის“ გამოსვლის შემდეგ ატეხილი „აბაზანის სცენის“ მორალური პანიკიდან, ეს არის ის, რომ ზურმუხტ ფენელს პრობლემა არ აქვს ეროტიკული გამოსახულებების თავის მოთხრობებში ჩართვაზე... და რომ საშუალო მაყურებელი იმდენად დათრგუნულია, რომ ბევრს არ სჭირდება მათი სკამებში ტრიალი. „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ საკმაოდ კარგად აღწერს კეტისა და ჰითკლიფის დაუშვებელი რომანის ვნებას, მაგრამ ფილმის ზოგიერთი ყველაზე აშკარად გამომწვევი მომენტი არის ხელების ახლო ხედები, რომლებიც ცომს ზელენ, ორ თითს შორის ჩამოსხმული თხევადი კვერცხის გული და ლოკოკინას ლორწოს კვალი ფანჯარაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მარგო რობისა და ჯეიკობ ელორდის უდავო ქიმია აქვთ, მათი ვნებიანი სცენები ხშირად ოდნავ თავშეკავებულად გამოიყურება „გახურებული მეტოქეობის“ შემდგომ სამყაროში. „ბოდის რიპერის“ ესთეტიკა? რა თქმა უნდა. ასეთის შესრულება? ჰმმ. არ ვარ დარწმუნებული! ეს ყოველთვის შეიძლება იყოს ჩემი რეპრესიის მიმართ ალერგიის შედეგი, მაგრამ როდესაც თეატრში სხვა ადამიანები უხერხულად იცინოდნენ საკუთარი საჯარო აღგზნების მოახლოებისას, მე ვკითხულობდი, ხომ არ ვიყავი ზედმეტად გადახრილი ფენელის ხედვისთვის, თუ რა ხდის მომენტს ამპარტავანს, ცელქს ან ამაღელვებელს. ფილმისთვის, რომელსაც ასე აშკარად სურს ლტოლვაზე იყოს, მონტაჟზე გადაჭარბებული დამოკიდებულება მიზანს ძირს უთხრის. განწირული წყვილის სასიყვარულო ისტორიის საფუძვლის გარეშე...