რამდენადაც დიდი ხანია კინემატოგრაფისტები კლასიკურ ლიტერატურას ეკრანიზებას უკეთებენ, იმდენ ხანს განიხილავს აუდიტორია, ღირს თუ არა ამ ისტორიების შენარჩუნება თუ მათი ხელახლა გადააზრება. ბოლო წლებში ეს დებატები კიდევ უფრო გაძლიერდა, რადგან თანამედროვე ადაპტაციები სულ უფრო მეტად მიმართავენ სტილიზაციას, რეინტერპრეტაციას და თანამედროვე სენსიტიურობას. ახლა, ემერალდ ფენელის ემილი ბრონტეს „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ახალი ვერსიის გამოჩენასთან ერთად, კვლავ ჩნდება კითხვა: რა ზღვარს არ უნდა გადააბიჯოს ცვლილებებმა კლასიკური წიგნების ადაპტაციისას? „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ საკუთარ რეცენზიაში, ჩვენმა კრის ბამბრეიმ აღნიშნა, რომ ფილმი, სავარაუდოდ, კრიტიკოსებს გაყოფდა, და ჩვენ ნამდვილად ვხედავთ ამას, რადგან სხვა რეცენზიებიც შემოდის. „ერთი რამ ნამდვილად ცხადია — ის განსაკუთრებულად განსხვავებულია ადაპტაციების თვალსაზრისით, კლასიკური ზღაპარი გადაკეთებულია კორსეტის შემხსნელ ეროტიკულ დრამად, რომელიც ზოგჯერ გრძნობს, რომ უფრო მეტად ეკუთვნის ე.ლ. ჯეიმსს, ვიდრე ბრონტეს“, – წერდა ბამბრეი. „ეს არის კოსტიუმირებული ფილმის თავხედურად მაქსიმალისტური ვერსია, რეჟისორი ფენელი ყველაფერს დებს თავის ადაპტაციაში, რაც თამამად უგულებელყოფს რომანის მთელ მეორე ნახევარს და დიდ თავისუფლებას იღებს დანარჩენთან მიმართებაში.“ ფილმის გამოსვლამდე, ფენელმა ხაზი გაუსვა, რომ არასოდეს ისახავდა მიზნად საბოლოო ვერსიის შექმნას. მისი მიზანი იყო გადმოეცა, თუ როგორ გრძნობდა რომანს თინეიჯერობისას. „ეს იმას ნიშნავდა, რომ მას გარკვეული სურვილის ასრულება ექნებოდა“, – განუცხადა მან Los Angeles Times-ს. „გოთიკა, ჩემთვის, ემოციურია და სამყაროს ასახვას გულისხმობს ყველას შინაგანი ლანდშაფტის. ეს ჩემი პირადი ფან-მიძღვნაა ამ ნაწარმოებისთვის.“ კლასიკური რომანების მრავალი თაყვანისმცემლისთვის, ნებისმიერი გადახვევა ღალატად აღიქმება. მაგრამ „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ არ არის ერთადერთი ბოლო დროს გამოცემული ლიტერატურული ადაპტაცია, რომელმაც დავა გამოიწვია. ბაზ ლურმანის ადაპტაცია ფ. სკოტ ფიცჯერალდის „დიდი გეტსბის“ ასევე გამყოფი აღმოჩნდა. ფილმი უდავოდ განსაცვიფრებელია, მდიდრული პროდუქციის დიზაინით, რომელიც გადამეტებულ ფუფუნებას ასახავს, და ვარსკვლავური შემადგენლობით, რომელიც სრულად არის ჩართული სანახაობაში. თუმცა, მისმა სწრაფმა მონტაჟმა და თანამედროვე საუნდტრეკმა, ისეთი შემსრულებლებით, როგორებიც არიან Jay-Z და Lana Del Rey, ზოგიერთ კრიტიკოსს საშუალება მისცა, ის სტილის უპირატესობად მიეჩნია შინაარსზე. პირადად მე ძალიან მომეწონა, მაგრამ მესმის, რომ ყველას არ მოეწონა მისი განწყობა. Netflix-ის ჯეინ ოსტინის „დარწმუნების“ ადაპტაცია თანაბრად პოლარიზებული აღმოჩნდა, გახდა რა გაფრთხილება მოდერნიზაციის შესახებ. თავისთავად არაფერია ცუდი ოსტინის ნაწარმოებების განახლებაში — ემი ჰეკერლინგის „უცნაურია“ რჩება მისი ნამუშევრების ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ რეინტერპრეტაციად — მაგრამ ამ ვერსიას გაუჭირდა საკუთარი ტონის პოვნა. დაკოტა ჯონსონის ანა ელიოტი ხშირად არღვევს მეოთხე კედელს, იყენებს თანამედროვე ჟარგონს და იღებს უფრო ირონიულ კომედიურ სენსიტიურობას. ზოგიერთისთვის ეს თანამედროვე ელემენტები არ შეეხამა რეგენტობის ხანის გარემოს და შეცვალა ანას ხასიათი. რეჟისორმა ქერი კრეკნელმა IndieWire-თან დაიცვა თავისი არჩევანი. „ვფიქრობ, ეს იძლევა წვდომას მისი შინაგანი აზრების სირთულესთან“, – განმარტა მან. „ეს არის გზა, რომ გავიგოთ ანას შინაგანი სამყარო. წიგნის დიდი ნაწილი ეხება ანას დაკვირვებას თავის ოჯახზე და მათ უცნაურ ქცევებზე და მის იმედგაცრუებას ამის გამო, ამიტომ აუდიტორიისთვის შეხედვა და ამ იმედგაცრუებაზე დაკავშირება მართლაც მიმზიდველი მოწყობილობა იყო.“ თუმცა, ყოველი ადაპტაციისთვის, რომელსაც ზედმეტად შორს წასვლას აბრალებენ, არსებობს მეორე, რომელსაც თამამი რეინვენციისთვის აქებენ. გრეტა გერვიგის „პატარა ქალები“ ლუიზა მეი ოლკოტის რომანის გადააზრებაა, რომელიც არაწრფივ სტრუქტურას იყენებს უფრო ღრმა ემოციური რეზონანსისთვის. დასასრულიც შეცვლილია. ოლკოტის წიგნში ჯო მარჩი ამბობს, რომ არასოდეს სურს დაქორწინება ან შვილების ყოლა, თუმცა საბოლოოდ პროფესორ ბჰაერზე ქორწინდება და შვილები ჰყავს. ფილმი ჯოს სხვა გზას აძლევს. მას შემდეგ, რაც თავის რომანს გამომცემელ მისტერ დეშვუდს წარუდგენს, ის უარს ამბობს იმ დასასრულის მიღებაზე, სადაც მთავარი გმირი გაუთხოვარი რჩება. მოგების უფრო დიდი პროცენტისა და საკუთარი საავტორო უფლების შენარჩუნების სანაცვლოდ, ჯო თანახმაა ცვლილებაზე, მაგრამ საბოლოოდ რჩება თავდადებულად დამოუკიდებელი და გაუთხოვარი. ანალოგიურად, ბაზ ლურმანის „რომეო + ჯულიეტა“ ერთ დროს საძაგლობად ითვლებოდა მისი თანამედროვე გარემოსა და დინამიური მონტაჟის გამო. დღეს ის შექსპირის ერთ-ერთ ყველაზე ხელმისაწვდომ ადაპტაციად მიიჩნევა. დიდი ალბათობით, ბევრმა ჩვენგანმა ის სკოლაში ნახა და მისი წყალობით ენა მართლაც გაიგო. დროს სასაცილო გზა აქვს ადაპტაციის გამო გაღიზიანების შესარბილებლად. ლიტერატურული კლასიკა გამძლეა. ეს ისტორიები საუკუნეებს გადაურჩა სწორედ იმიტომ, რომ მათი რეინტერპრეტაცია შესაძლებელია. დაფიქრდით, რამდენი ადაპტაცია გაკეთდა „დრაკულას“ ბოლო ასი წლის განმავლობაში, ზოგიერთ მათგანი ერთგული იყო, ზოგი არა. ყოველი თაობა მათ საკუთარ ხატად აყალიბებს, ხაზს უსვამს ახალ თემებსა და მნიშვნელობებს. რა თქმა უნდა, რეინვენცია რისკთან არის დაკავშირებული. როდესაც ადაპტაცია უარს ამბობს იმ ნაპერწკალზე, რომელმაც ისტორია გააძლებინა, აუდიტორია ამას მაშინვე გრძნობს. მაგრამ მკაცრი ერთგულებაც ყოველთვის არ არის პასუხი. სრულყოფილად „ერთგული“ ადაპტაცია ადვილად შეიძლება მუზეუმის ექსპონატს დაემსგავსოს და არა ცოცხალ ისტორიას. ალბათ, წარმატებული ადაპტაციის ნამდვილი საზომი ის კი არ არის, რამდენად ზუსტად იმეორებს ის გვერდს, არამედ რამდენად იპყრობს სულს და თუნდაც აწყდება გამოწვევებს ისე, რომ მიზანმიმართულად იგრძნობა.