„როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“: გლენ პაუელის ამპლუა და ჩავარდნილი სატირა
ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში, მსახიობ გლენ პაუელის კინოკარიერა ქარიზმატული სიმპათიური მამაკაცის იმიჯიდან გათვლილ, მაგრამ მაინც უდაოდ მიმზიდველ, თუმცა ერთფეროვან ამპლუაში გადაიზარდა. ფილმში „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“ პაუელი განასახიერებს ბეკეტ რედფელოუს, რომელიც მკვლელობებით ცდილობს მემკვიდრეობის ხელში ჩაგდებას. რეჟისორ ჯონ პატონ ფორდის ეს ნამუშევარი, რომელიც „კეთილი გულები და დიადემები“-ს მსგავსი წყაროებიდან იღებს სათავეს, კაპიტალისტური კრიტიკის მორიგი მცდელობაა, ამჯერად სიმდიდრის ზედა ფენებისა
ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში, გლენ პაუელის კინოკარიერა გასაკვირად ქარიზმატული და მიმზიდველი „ბომბიდან“ აშკარად გათვლილ (თუმცა მაინც უდაოდ სიმპათიურ) „ცარიელ ვაზნად“ იქცა. როგორც ჩანს, ვიღაცის (იქნება ეს თავად პაუელის, მისი აგენტის თუ იმ კინორეჟისორების) მხრიდან არის დაჟინებული მოთხოვნა, რომ მსახიობი შემოიფარგლოს გლუვი, კვადრატულ-ყბიანი, თვითკმაყოფილი ამპლუით, მიუხედავად იმისა, არის ის რომანტიკული კომედიის მთავარი გმირი, ტორნადოზე მონადირე, დისტოპიური თამაშების მონაწილე, ყალბი დაქირავებული მკვლელი, თუ, ფილმში „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“, მემკვიდრეობის ხელში ჩასაგდებად მკვლელობებზე წამსვლელი ადამიანი. ის ყოველთვის იღიმის, ხშირად ხუმრობს და ისეთი შთამბეჭდავად მოვლილი და მოწესრიგებულია, რომ ამ ფილმებში მისი შენიღბვის მრავალი მცდელობა სასაცილოდ არასაკმარისია. ეს ხელოვნური თანმიმდევრულობა, ეს თვითდამკვიდრება კონკრეტულ ამპლუაში, ეს ფილმშივე არსებული შეხსენებები მისი დაუძლეველი გარეგნობის შესახებ — ეს ყველაფერი ამტკიცებს იმ კარიერისტულ მოსაზრებას, რომ პაუელი კინოვარსკვლავია, ზოგჯერ თავად ფილმების ხარჯზე.
ეს არის მწერალ-რეჟისორ ჯონ პატონ ფორდის მეორე ნამუშევრის ბედი, რომელიც მისი მცირემასშტაბიანი კრიმინალური კომედიის, „ემილი კრიმინალის“ გაგრძელებაა. ფილმი „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“, რომელიც ბრიტანული ფილმის „კეთილი გულები და დიადემები“ მსგავსი წყაროებიდან იღებს სათავეს, რეჟისორის კიდევ ერთი სუსტი კაპიტალისტური კრიტიკაა, ამჯერად მიმართული არა „გრინდ კულტურის“ (მუდმივი შრომის კულტურა) წინააღმდეგ, არამედ სიმდიდრის ზედა ფენებისა და ამერიკის „სისხლძარღვებში“ გამეფებული აბსტრაქტული სიხარბის მიმართ. სიხარბისა და უფლებათა განცდის განსახიერების მცდელობისას, ისე რომ არასდროს ჩანდეს ნამდვილად უსიამოვნო, ბეკეტ რედფელოუ (პაუელი) დიკენსისეულ გმირს ჰგავს, რომელიც გაიზარდა და „პატრიკ ბეიტმენის“ არც ისე წარმატებულ ასლად იქცა. ის არის ბიჭი, რომლის მდიდარი დედა, მემკვიდრე, საკუთარი არისტოკრატული ოჯახიდან გააძევეს, რის შემდეგაც მარტო და ახალგაზრდა გარდაიცვალა ნიუ-ჯერსის გარეუბანში. ბეკეტს დედისგან მხოლოდ მისი თმის მედალიონი და დაპირება დარჩა, რომ ის მდიდარი უნდა ყოფილიყო, თავისი დაწყევლილი ცოცხალი ნათესავების რომ არა.
იმის მაჩვენებელი, თუ რამდენად გაუგებარია ფილმისთვის მდიდართა და ღარიბთა შორის არსებული ზღვარი, ბეკეტის მძიმე ობლობა მას ნიუ-იორკის ძვირადღირებულ მამაკაცის ტანსაცმლის ბუტიკში მუშაობამდე მიჰყავს — კიდევ უფრო ნიშანდობლივია, რომ ფილმის მარკეტინგული ტექსტი ამ სამუშაოს „მუშათა კლასის“ საქმიანობად აღწერს. ამის გაგება, როგორც ირონიული გაზვიადება, მისი მაღალი კლასის წარმომავლობით გამწვავებული ეკონომიკური შეხედულება, სცენარს იმაზე მეტ დამსახურებას ანიჭებს, ვიდრე მას ეკუთვნის. თუმცა, „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“ ნამდვილად ცდილობს იყოს სახალისო.
მისი უფროსი ნათესავების მოშორების გეგმა, რომელიც მას, როგორც უკანასკნელ გადარჩენილ მემკვიდრეს, სულ უფრო აახლოებს მისთვის განკუთვნილ ქონებასთან, ისეთივე უდარდელად არის გადმოცემული, როგორც თავად მკვლელობები, თუმცა მას აკლია საჭირო მშრალი იუმორი, რათა დანაშაულები სრულად ჩაიძიროს კომედიაში. ზოგიერთი მისი მდიდარი ბიძაშვილი და ბიძა — თვითგამოცხადებული მხატვარი ნოა (ზაკ ვუდსი) ან პარანოიით შეპყრობილი პასტორი სტივენი (ტოფერ გრეისი) — ექსცენტრიულები და საკმარისად სასაცილოები არიან, რათა შეავსონ ის ფარსი, რომლის სრულად გააზრებაც „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“-ს ზედმეტად სერიოზულობის გამო უჭირს. ასევე გამორჩეულია პაუელის კოსტიუმების კოლექცია (მას უყვარს გადაცმული ყოფნა) და დაპირისპირება ოჯახის პატრიარქ ედ ჰარისთან. მაგრამ ფილმის უმეტესი ნაწილი, განსაკუთრებით კი მუდმივი ხმოვანი ტექსტი (ისტორია მოთხრობილია, როგორც სიკვდილმისჯილის აღსარება) და „ფატალური ქალის“ (ფემ ფატალის) კარიკატურა (მარგარეტ კუალი), არსებობს კომედიურ-ნუარული დაბნეულობის მდგომარეობაში.
თუმცა, ყოველგვარი ნუარული სტილის გარეშე, „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“ მიედინება ისეთივე შეუფერხებლად და სასიამოვნოდ, როგორც პაუელის ნარაცია — და ისეთივე შეუფერხებლად და სასიამოვნოდ, როგორც ბეკეტის მოძრაობა მსოფლიოში. მკვლელობა, თაღლითობა და გაქცევა მისთვის ბუნებრივია, ისევე ბუნებრივი, როგორც უოლ სტრიტზე მუშაობა. პირველი დანაშაულის შემდეგ, ის სამსახურს იღებს თავისი ბიძასთან (ბილ კემპი) და სიმდიდრის დაგროვებას ძველებური მეთოდით იწყებს: ნეპოტიზმით. უფრო ჭკვიანურ ფილმს, რომელიც უფრო მეტად იქნებოდა მიდრეკილი იმ კავშირების გაღრმავებისკენ, რაც არსებობს მდიდრებისგან ფულის ლეგალური გზებით გამოწურვასა და მათ განადგურებას შორის, ვინც ხელს უშლის კეთილდღეობას, შეეძლო ეპოვა ორგანული საფრთხეები და სურვილები, რომლებიც ბეკეტის ცხოვრებას გაართულებდა. სამაგიეროდ, სხვაგვარად სტაბილური სიუჟეტი წყდება ფილმის უწყინარ FBI-ის აგენტებთან, კუალის გაუგებარ როლთან და გამოუთქმელ კითხვებთან.
შეიძლება თუ არა რამე იყოს საკმარისი იმისთვის, ვინც აღიზარდა იმ რწმენით, რომ მას რაღაც შეუზღუდავი და ხელშეუხებელი „მეტის“ ღირსია? ამ დაუნდობელი კითხვის დასმის როლს ასრულებს რუთი (ჯესიკა ჰენვიკი), ბეკეტის მასწავლებელი შეყვარებული, რომელიც ეკრანის მიღმა არსებობს, როგორც ჩვეულებრივი პიროვნება, კმაყოფილების სიმბოლო, რომელიც ისევე შეიძლება იყოს მაგიდაზე დადებული ფოტოსურათი. ამ ყველაფრის ცენტრში დგას პაუელი, რომელიც საათსა და 45 წუთის განმავლობაში ერთსა და იმავე სახეს ინარჩუნებს, ზედმეტად მშვიდია იმისთვის, რომ მას უგულშემატკივრო, ზედმეტად თავდაჯერებული იმისთვის, რომ არაადამიანურ ამერიკელ ფსიქოპატად მოგხიბლოს. „როგორ მოკლა სიმდიდრისთვის“-ს სჭირდებოდა მხარის არჩევა, ან კლოუნური კლასობრივი კომედიის, ან მწარე სოციოპათური სატირის. მისი გაორებული მიდგომა, რა თქმა უნდა, მრავალ მსხვერპლს ითვლის, მაგრამ მისი ყველაზე დასახიჩრებული მსხვერპლი ის ჭეშმარიტებაა, რომელსაც ის მუდმივად ეჯახება: ამერიკაში მდიდრებისთვის არანაირი შედეგი არ არსებობს, თუკი ამას სხვა მდიდრები არ მოისურვებენ. ეს თითქმის სასაცილოა, ცარიელი და პატივსაცემი გზით, ისევე როგორც New Yorker-ის კარიკატურაა თითქმის სასაცილო, ან ისევე, როგორც გლენ პაუელი თითქმის მთავარი როლის შემსრულებელი მსახიობია.
თეგები
წყარო:
www.avclub.com