„უსასრულო გარსი“: ამბიციური ჩანაფიქრი გაცვეთილი შესრულებით

თუ „უსასრულო გარსის“ შეჯამება ორ სიტყვაში შეიძლება, ეს არის „ეგზისტენციალური შიში“. კაცობრიობის მიზნის ძველი ამბავი, თავისი სილამაზითა და ნაკლოვანებებით სავსე, რეჟისორმა აარონ სილვერსტაინმა მის სადებიუტო სრულმეტრაჟიან ფილმში გააცოცხლა. ამჯერად, ეს არის 100-წუთიანი სამეცნიერო ფანტასტიკის თრილერი, სადაც ეგზისტენციალური კითხვა ზემოდან ქვემოთ და ხაზოვნად მოდის — მოაზროვნე უცხოპლანეტელთა სახეობიდან, რომლებიც ადამიანის სხეულებს („გარსებს“, როგორც მათ უწოდებენ) ითვისებენ. „უსასრულო გარსი“ არის 2013 წლის „მასპინძლის“ და „ინტერსტელარის“ ნაკლოვანი ჰიბრიდი, გაჟღენთილი იმგვარი მეტაფორული ამბიციით, რასაც ჯეინ შოენბრუნის მოთხრობისგან შეიძლება ელოდო, მაგრამ ცუდად შესრულებული. ფსიქოლოგიური თრილერები არასტაბილურ გონებასა და რეალობას ეთამაშებიან და მათ უპირისპირებენ იმას, რაც ადამიანს ან ხალხს ჰუმანურს ხდის. ეს ფილმი არც ერთს აკეთებს. უაზრო მიზეზის გარეშე კაცობრიობის ყველაზე უარესი მხარის წარმოჩენაზე დაჟინებული, ის მაყურებელს სთხოვს მიიღოს, რომ მისი უცხოპლანეტელთა სახლში დაბრუნების მოგზაურობა თავად სიცოცხლის შესახებ უფრო დიდ გზავნილს ატარებს. დასასრულს, ფილმის მნიშვნელობის ფართო დაპირება ქრება და ზედაპირულ დასკვნაში გადაიზრდება, რომლის ნამდვილად დაჯერება შეუძლებელია. „მისია ერთი: შეიძინეთ გარსი. სრულყოფილი.“ ეს არის „უსასრულო გარსის“ ერთ-ერთი პირველი სიტყვა, რომელიც მის უცხოპლანეტელთა ჟანრთან კუთვნილებაზე მიუთითებს. არამიწიერი სახეობა, როგორც ჩანს, მხოლოდ ცნობიერების სახით არსებობს, მრავალ გალაქტიკაში მოცურავე. ამიტომ ადვილი მისახვედრია, რა ხდება, როდესაც ერთ-ერთი იძულებულია შევიდეს „პრიმიტიული“ რასის, მაგალითად, კაცობრიობის სხეულის ფარგლებში ჯაშუშობის მიზნით. ველი (ფის იკედიუბა) ასეთი არსებობის უნებლიე საპყრობილე ხდება, მას შემდეგ, რაც ის ლოს-ანჯელესში მის სხეულს დაეუფლება. მშობლიური პლანეტიდან დედამიწაზე გადასახლებული უცხოპლანეტელის სახლში დაბრუნების ერთადერთი იმედი მისიაში მდგომარეობს: ფარულად აკვირდება თანამემამულე დედამიწაზე მცხოვრები უცხოპლანეტელი მეცნიერის, მაურო ცირკუს-შალევსკის მუშაობას. სანამ ჯაშუშური მისია დაიწყება, მან ჯერ უნდა ისწავლოს თავისი გარსის თავისებურებები და ფუნქციონირება. უხერხული სოციალური ქცევების გარდა (უცნაური ფართო ღიმილის ტარება და წყლის დალევის არცოდნა), ის იქცევა ისე, როგორც ნებისმიერი ნორმალური „ოცდახუთიდან ოცდაათ წლამდე“ ადამიანი. ასთმის გამო, მისი გარსი ჯანმრთელია, კიბოთი დაავადებული მაუროსგან განსხვავებით, რომელსაც დედამიწაზე სამუდამო განაჩენი აქვს გამოტანილი და იმდენი გარსი ჰყავს ათვისებული, რომ ვეღარ ითვლის. ნორმალურად ქცევა მისი ყველაზე ნაკლები საზრუნავია, როგორც დედამიწელის. კაცობრიობაში ფესვგადგმულმა, მან ასევე უნდა გაუმკლავდეს მის სოციალურ და ფსიქოლოგიურ სირთულეებს, ისევე როგორც ყოვლისმომცველ მტრობას, რომელიც გამოიხატება რასიზმის, მიზოგინიის და სიძულვილის სხვა ფორმებით. „დარწმუნებული ვარ, ყველაფერი სწორად გავაკეთე... გამეღიმა კიდეც. და მაინც, ის შემომიტრიალდა. ეს ამ გარსის გამოა? იმის გამო, თუ როგორ გამოვიყურები?“ – ამბობს დაბნეული ველი, როცა ცდილობს გაარკვიოს, რატომ უყურებენ და ექცევიან მას ზოგიერთი ადამიანი გარკვეულწილად. „უსასრულო გარსი“ ცდილობს იყოს ძალიან პრაქტიკული თავის თხრობაში, გარსების ნებისმიერი ღია დასასრულის მოწესრიგებით (ბოლოს და ბოლოს, „დაკარგული“ ადამიანი უბრალოდ ქუჩებში შეუმჩნევლად არ იხეტიალებდა) და სხვა სხეულში ცხოვრების დისკომფორტის ხაზგასმით. თუმცა, ფილმი ვერ ახერხებს იგივე სიზუსტის გამოყენებას თავის ცენტრალურ იდეაზე: იმ აზრზე, რომ წარმოსახვა მხოლოდ რეალობის კიდევ ერთი კონტეინერია. იმ სიცხადის გარეშე, რომელსაც ის ანიჭებს თავის მცირე დეტალებს, იდეა მიცურავს, ნარატივს ფოკუსს აკარგვინებს და გზააბნეულს ტოვებს. მაყურებლები იძულებულნი არიან გაერკვნენ ენის როლში ამ განტოლებაში. მაუროს კვლევა მოიცავს მისი უცხოპლანეტური ენის ტრანსკრიფციას, რამაც შესაძლოა ადამიანებს მისცეს ძალა, ჩამოაყალიბონ საკუთარი რეალობა, იმ წინაპირობით, რომ ადამიანის აზრი ორგანულად არის დაკავშირებული ენასთან: „ნივთის აღწერა ხდება თავად ნივთი“, როგორც ის ამბობს. არც ერთი ამისგან მნიშვნელოვნად არაფერი წყდება, არც რაიმე ახსნა არის შემოთავაზებული სავარაუდოდ უმაღლესი უცხოპლანეტელთა სახეობის მაღალჩინოსნებსა და ისეთ საბაზისო ცნებებს შორის უთანხმოებაზე, როგორიცაა ენა და წარმოსახვა. ჩვენი ორი მთავარი პერსონაჟი ძირითადად 100 წუთს ატარებს ადამიანის სიცოცხლისა და მათ გარშემო მყოფთა მიმართ ორმხრივ ზიზღში. როცა ამას არ აკეთებენ, ისინი თეორიებს ქმნიან ამ ენა-რეალობის კავშირის მიღმა არსებულ სავარაუდო ფორმულაზე, რომლის პრაქტიკული გამოყენება არასოდეს აიხსნება. ნებისმიერი ვარაუდი, რომ ეს ცოდნა კაცობრიობის სასარგებლოდ არის განკუთვნილი, ღალატობს უცხოპლანეტელთა მუდმივი სახლში დაბრუნების სურვილით; ეს გაქცევის საშუალებაა და არა განმანათლებლობა. „უსასრულო გარსის“ კიდევ ერთი პრობლემა მისი პრეტენზიაა განადიდოს სახეობის ნაკლოვანი სილამაზე, თან უცვლელად პესიმისტური დარჩეს. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი განმეორებით წინა პლანზე წამოწევს კაცობრიობის სიძულვილისა და ძალადობის უნარს, ის ასევე აღიარებს ველის პირველი პირის თხრობის მეშვეობით, რომ მტრობა, ღალატის ჩათვლით, ადამიანთა მოდგმისთვის თანდაყოლილი არ არის. რატომღაც, ფილმი არასაჭიროდ მიიჩნევს პესიმიზმის გამოსყიდვას, რომელიც მის კონსტრუქციის ყოველ ფენაში აღწევს, ძლივს ნიღბავს მას. სხვა რა შეიძლება ამართლებდეს სიბნელეში ჩაფლულ გარემოს, სადაც თითქმის ყველა, ვისაც ველი ხვდება, ისეა შექმნილი, რომ კაცობრიობა წარმოაჩინოს თავისი ყველაზე სასტიკი სახით? ერთი, გულწრფელი სიკეთის აქტი შესაძლოა საკმარისი ყოფილიყო ამ მსოფლმხედველობის გასართულებლად და იმის მინიშნებისთვის, რისი უნარი აქვს კაცობრიობას სისასტიკის მიღმა. მაშინაც კი...